گروه مهندسی معماری، عضو هیات علمی دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
چکیده: (1356 مشاهده)
حس معنوی مکان بهعنوان یکی از مؤلفههای کیفی در ادراک فضاهای مذهبی، نقش مهمی در شکلگیری تجربه زیسته کاربران و نحوه تعامل آنان با این فضاها ایفا میکند. این مفهوم در ارتباطی نزدیک با مؤلفههایی چون حس مکان، هویت و تجربه فضایی قرار دارد و میتواند کیفیت ادراک معنوی را در اماکن مذهبی ارتقا دهد. بااینحال، علیرغم اهمیت این موضوع، چگونگی تأثیرگذاری عوامل کالبدی و حسی بر شکلگیری حس معنوی مکان، بهویژه در فضاهای مذهبی ایرانی، کمتر بهصورت نظاممند و تجربی مورد بررسی قرار گرفته است. ازاینرو، سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که مؤلفههای کالبدی و حسی تا چه میزان بر شکلگیری حس معنوی مکان در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) تأثیرگذار هستند و نقش سایر عوامل زمینهای در این فرآیند چگونه تبیین میشود. هدف این پژوهش، تبیین و تحلیل میزان تأثیر عوامل کالبدی و حسی بر شکلگیری حس معنوی مکان در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) و بررسی نقش عوامل اجتماعی-فردی و عملکردی بهعنوان متغیرهای تأثیرگذار مکمل در این زمینه است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، پیمایشی-اکتشافی است. دادههای موردنیاز از طریق پرسشنامه مبتنی بر طیف پنجگزینهای لیکرت گردآوری شده است. جامعه آماری شامل متخصصان حوزه معماری اسلامی و روانشناسی محیطی بوده که از میان آنان، 140 نفر به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. بهمنظور تحلیل دادهها، از نرمافزارهای SPSS و SmartPLS استفاده شده و روابط میان متغیرها با بهرهگیری از مدلیابی معادلات ساختاری و تحلیل مسیر مورد بررسی قرار گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مؤلفههای کالبدی و حسی تأثیر مثبت و معناداری بر تقویت حس معنوی مکان دارند و بهعنوان مهمترین عوامل در شکلگیری این حس در فضای مورد مطالعه شناخته میشوند. همچنین، نتایج حاکی از آن است که عوامل اجتماعی-فردی و عملکردی نیز بهعنوان متغیرهای مکمل، نقش تقویتکنندهای در این رابطه ایفا میکنند و میتوانند شدت این تأثیرگذاری را افزایش دهند. در مجموع، میتوان نتیجه گرفت که توجه همزمان به ابعاد کالبدی، حسی و اجتماعی در طراحی و ساماندهی فضاهای مذهبی، نقش تعیینکنندهای در ارتقای کیفیت ادراک معنوی کاربران داشته و زمینهساز تقویت حس تعلق، حضور ذهنی و تجربه معنوی عمیقتر در این فضاها خواهد بود.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره)
دریافت: 1404/6/31 | پذیرش: 1404/12/17
دریافت: 1404/6/31 | پذیرش: 1404/12/17
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
Journal of Researches in Islamic Architecture is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
