گروه معماری و فنی، مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
چکیده: (15 مشاهده)
شهر اردبیل در طول ادوار گذشته، به سبب موقعیت سوقالجیشی و خط سیرش در منطقه از لحاظ دفاعی- نظامی حائز اهمیت بوده است. به نحوی که ساخت بنای اولیه نارین قلعه در شهر اردبیل به پیش از دوره قاجار نسبت داده میشود با این وجود بنا شهرتش را پس از بازسازی در دوره قاجار بدست آورده است. این مجموعه با دارا بودن فضاهای متنوع به عنوان یکی از تاثیرگذارترین قلعهها تا اواخر دوره قاجار همچنان به حیات خود ادامه میدهد. لیکن در اوایل دوره پهلوی به کل تخریب میگردد و در حال حاضر به جز اسم، اثری از آن باقی نمانده است. منابع زیادی دال بر چگونگی ساخت کالبدی این مجموعه در دسترس نیست. بنابراین پژوهش حاضر برای نخستین بار، با بررسی ویژگیهای عملکردی به تحلیل کالبدی مجموعه بوسیله نقشهها، اسناد و متون تاریخی در دوره قاجار پرداخته است. پژوهش پیشرو درصدد پاسخ به این پرسشها است که شاخصترین معیارها در بازسازی ساختار کالبدی مجموعه نارین قلعه که در تحلیل عملکردی آن نیز جای میگیرند، کداماند؟ و معیارهای مذکور را چگونه میتوان در الگوهای فضایی مجموعه تحلیل نمود؟ با پاسخ به این پرسشها میتوان بخشی از هویت معماری نارین قلعه را بازشناخت.
در این مقاله با پژوهشی کیفی براساس مطالعات کتابخانهای از طریق تحلیل محتوا و با رویکرد استدلالی ساختار کلی تعیین میگردد. همچنین مطالعات اکتشافی در آن برای تدقیق تحقیق با آزمون فرضیه همراه است در خصوص معیارهای شاخص حاصل از بازنمایی کالبدی و کارکردی در مجموعه مواردی نظیر: تنوع کاربریها (تسهیل کننده و اصلی)، تنوع فضایی (فضاهای بسته و باز)، سیرکولاسیون حرکتی (درجهبندی)، همجواریها (سلسله مراتبی، عملکردی و فضایی)، نظام فضایی (مرکزی و محوری)، فرم و شکل کلی (الگوی حیاط مرکزی)و ویژگیهای اقلیم شناسایی گردید. کاربریهای تسهیل کننده (مذهبی، اقامتی و خدماتی) در مجموعه پیرامون کاربریهای اصلی (دفاعی، نظامی و حکومتی) سازماندهی شدهاند در واقع کاربریهای اصلی با نظام فضایی محوری دارای اولویت سیرکولاسیون حرکتی و همجواری عملکردی با هدف افزایش کیفیت فضایی شکل گرفتهاند. علاوه بر این فضاها در جزئیات دارای ترفندهای اقلیمی و بومی بودهاند، که نشاندهندهی وجود الگوی پیش اندیشیده، منسجم و مطابق با ویژگیهای معماری ایرانی در فضاهای داخلی مجموعه است.
در این مقاله با پژوهشی کیفی براساس مطالعات کتابخانهای از طریق تحلیل محتوا و با رویکرد استدلالی ساختار کلی تعیین میگردد. همچنین مطالعات اکتشافی در آن برای تدقیق تحقیق با آزمون فرضیه همراه است در خصوص معیارهای شاخص حاصل از بازنمایی کالبدی و کارکردی در مجموعه مواردی نظیر: تنوع کاربریها (تسهیل کننده و اصلی)، تنوع فضایی (فضاهای بسته و باز)، سیرکولاسیون حرکتی (درجهبندی)، همجواریها (سلسله مراتبی، عملکردی و فضایی)، نظام فضایی (مرکزی و محوری)، فرم و شکل کلی (الگوی حیاط مرکزی)و ویژگیهای اقلیم شناسایی گردید. کاربریهای تسهیل کننده (مذهبی، اقامتی و خدماتی) در مجموعه پیرامون کاربریهای اصلی (دفاعی، نظامی و حکومتی) سازماندهی شدهاند در واقع کاربریهای اصلی با نظام فضایی محوری دارای اولویت سیرکولاسیون حرکتی و همجواری عملکردی با هدف افزایش کیفیت فضایی شکل گرفتهاند. علاوه بر این فضاها در جزئیات دارای ترفندهای اقلیمی و بومی بودهاند، که نشاندهندهی وجود الگوی پیش اندیشیده، منسجم و مطابق با ویژگیهای معماری ایرانی در فضاهای داخلی مجموعه است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره)
دریافت: 1404/6/11 | پذیرش: 1404/11/28
دریافت: 1404/6/11 | پذیرش: 1404/11/28
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
Journal of Researches in Islamic Architecture is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
