دوره 11، شماره 3 - ( 6-1402 )                   جلد 11 شماره 3 صفحات 26-1 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

hashemi Toghroljerdi M, noghreh kar S, kowsar F. An Analysis of the Function of Spiritual-Ritual Inscriptions in Epic-Religious Architecture. JRIA 2023; 11 (3) :1-26
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1400-fa.html
هاشمی طغرالجردی مجید، نقره کار سلمان، کوثر فاطمه. ارزیابی کمی و کیفی از کتیبه‌های زیارتگاهی شیعه مطالعه موردی باب القبله تا گنبدخانه حرم مطهر امام حسین(ع). پژوهش‌هاي معماري اسلامي. 1402; 11 (3) :1-26

URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1400-fa.html


دانشگاه
چکیده:   (796 مشاهده)
با پذیرش گرایش عالم به تکامل حول محور وجودی ائمه اطهار(ع) به عنوان مصادیق انسان کامل، شناخت شاخص‌های معماری کمال دهنده حرم‌های مطهر ایشان اهمیت می‌یابد. عاشورا دروازه‌ای از نور به باطن قبله و نورآباد عشق می‌گشاید قبله نشانه‌ایست تا راه گم نشود و این چنین است که نشانه‌ها در حرمهای مقدس اهمیت یافته است. هنر و معماری اسلامی، انعکاس بصری کلام خداوند است و کتیبه های معنوی-آئینی برجسته ترین نمادی است که با تجلی حقایق همچون پلی از عالم محسوس به عالم معنا متصل شده است. این مقاله در پاسخ به این سوال که کتیبه‌های آئینی-معنوی بعنوان رسانه‌ای ماندگار با چه الگوی مفهومی-شکلی، مفاهیم اصیل دینی را در معماری حماسی-مذهبی بیان نموده‌اند، به گنبدخانه حرم مطهر امام حسین (ع) نقطه پیوند زمین و آسمان و نماد عدالت خواهی احرار پرداخته است. با اشاره‌ای به انواع خطوط تزئینی و هنری و برای شناخت نوع خط و قالب هنری و درک متن کتیبه های گنبدخانه حرم مطهر، پس از تصویرنگاری و برداشت میدانی با روش تحلیلی-تفسیری مشخص می‌شود که ﮐﺘﻴﺒﻪ‌ﻫﺎی قدسی حرم مطهر ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ رسانه‌ای نمادین متناسب با قیام امام حسین(ع) تنظیم شده است. در این میان سوره فجر در کتیبه طوماری ساق، با 5 متر بلندا، به عنوان سوره مرتبط با وجود مقدس امام حسین(ع) در گنبد خانه‌ای با نظام هندسه دوایری جای گرفته که ارتفاع ساق و خود تا راس آن 14 متر می‌باشد. نوع خط نشان از هنر خط ثلث اثر محمد حسین شهید مشهدی خطاط برجسته قاجار به سال 1373 ﻫ. ق است که در  حرم مطهر امام رضا(ع) نیز در دوره مذکور توفیق کتیبه نویسی یافته است. مفهوم چهار کتیبه ترنجی ساق گنبد نیز ضمن شکر پروردگار در توفیق به تزئین و طلاکاری گنبد به دوره و بانی ساخت پرداخته است. در نهایت و با توجه به طرح ترفیع گنبد مطهر امام حسین(ع) در زمان کنونی پیشنهاد این مقاله اضافه نمودن ذکر برادری و وحدت دو ملت ایران و عراق در کتیبه‌های ترنجی ساق گنبد و تکرار سوره فجر در کتیبه طوماری ساق می باشد.
متن کامل [PDF 23512 kb]   (234 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: جايگاه حکمت نظری و عملی اسلام در معماری و شهرسازی
دریافت: 1399/9/17 | پذیرش: 1402/6/27 | انتشار: 1402/6/27

فهرست منابع
1. قرآن کریم (1374)، ترجمه ناصرمکارم شیرازی ،ناشر: دارالقرآن کریم «دفترمطالعات تاریخ ومعارف اسلامی»، تهران و قم.
2. آل طعمه، سلمان هادی (1378). کربلا و حرمهای مطهر. ترجمه حسین صابری. نشر مشعر.
3. انصاری، محمد باقر(1386). خطبۀ غدیر در آئینه اسناد. انتشارات دلیل ما. قم.
4. آوینی، سید مرتضی(1390)، فتح خون. نشر واحه.تهران.
5. ایمانی, علی (1385). سیر خط کوفی در ایران. ناشر زوار. تهران.
6. جامع تفاسیر نور (1384) سی دی دائره المعارف چندرسانه ای قرآن کریم، تهران و قم : مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
7. توسلی، محمود(1368). طراحی شهری در بافت قدیم شهر یزد. چاپخانه رودکی.
8. حلیمی, محمدحسین (1390). زیبایی شناسی خط در مسجد جامع اصفهان, تهران. نشر قدیانی.
9. داننده,سمیراسادات(1396). مقایسه ترکیب بندی در دو کتیبه ثلث طوماری از محمدرضا امامی و محمد حسین شهید مشهدی در صحن عتیق حرم امام رضا (ع). فصلنامه علمی پژوهشی نگره.
10. زمرشیدی, حسین(1361). خط معقلی. تهران: سازمان انتشارات کیهان.
11. شایسته فر, مهناز (1384). ﻧﻘﺶ ﺗﺰﻳﻴﻨﻲ ﻭ ﭘﻴﺎﻡ ﺭﺳﺎﻧﻲ ﮐﺘﻴﺒﻪ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺍﺳﻼﻣﻲ. ماهنامه ﮐﺘﺎﺏ ﻣﺎﻩ ﻫﻨﺮ.
12. شریعت، زهرا (1386)، تزئینات کتیبه‌ای آستان مقدس قم.مطالعات هنر اسلامی، پائیز و زمستان.
13. صحرا گرد, مهدی. (1397). شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی، کتیبه‌های صحن جدید(ازادی) موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی. مشهد.
14. صحرا گرد, مهدی. (1390). مروری بر احوال و آثار محمد حسین شهید المشهدی در حرم امام رضا (ع) در جلوه های هنری مکتب قاجار در آستان قدس رضوی.
15. علی‌آبادی، محمد (1386)، «هندسه جاویدان (یا هندسه آسمانی) در معماری»، نشریه بین‌المللی علوم مهندسی دانشگاه علم و صنعت، تهران. (دوره 18، شماره5، صفحه 63 تا 73).
16. فضایلی، حبیب الله (1362). اطلس خط (تحقیق در خطوط اسلامی)، اصفهان: انتشارات مشعل.
17. فضایلی, حبیب الله. 1362. تعلیم خط. تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
18. قربانی، مهدی(1395). نگاهی به آثار خوشنویسان ایرانی در کتیبه های عتبات عالیات. فصلنامه چیدمان شماره 15.
19. گنجنامه (1395). مساجد( مسجد ملک کرمان). مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی.
20. نصر، سیدحسین (1375)جوانان مسلمان و دنیای متجدد، انتشارات طرح نو. 1387.
21. نقره‌کار، عبدالحمید. رنجبرکرمانی، علی‌محمد. حمزه نژاد، مهدی (1387). درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی، ناشر دفتر معماری و طراحی شهری وزارت مسکن و شهرسازی.
22. معماریان، غلامحسین (1384)، سبک شناسی معماری ایرانی، تهران: سروش دانش.
23. Holy Quran, Tehran and Qom, Dar -al- Quran Karim, 2009
24. Quran Multimedia Encyclopedia, Jame Tafsire nor, Almizan, translated version, Qom, Computer Research Center of Islamic Sciences, 2005; Vol. 14, pp.506.
25. ] Ali-Abadi, M., The impact of Islamic culture on home architecture and quarter ,Tehran, Architecture and Urban Planning Research Center, Ministry of Housing and Urban Development, 2001, p.43
26. Memarian, GH, Iranian architecture, Tehran: Soroushe Danesh, 2008, pp. 137-138.
27. Nasr, S.H. 1996. Muslim Youth and Modern World. Tehran: Tarhe No Publications
28. Noghrekar.A., & A. H., Ranjbarakermani, A.M., & Hamza Nejad, M. 2008. An Introduction to Islamic Identity in Architecture and Urban Development. Publication of Architecture and Urban Design Office, Ministry of Housing

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله پژوهش های معماری اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Iran University of Science & Technology

Designed & Developed by : Yektaweb