دوره 13، شماره 4 - ( 10-1404 )
جلد 13 شماره 4 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Vasigh B. (2026). Spatial Organization of Islamic Madrasas: A Study of Central Asian Madrasas during the Timurid, Shaybanid, and Ashtarkhanid Periods. JRIA. 13(4), doi:10.61882/jria.13.4.2
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1710-fa.html
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1710-fa.html
وثیق بهزاد.(1404). بازشناسی سازمان فضایی مدارس آسیای میانه در دوران تیموری، شیبانی، اشترجانی پژوهشهاي معماري اسلامي 13 (4) 10.61882/jria.13.4.2
دانشگاه صنعتی جندی شاپوردزفول، دزفول، ایران.
چکیده: (915 مشاهده)
آسیای میانه به واسطه قرارگیری در میانه شاهراههای اقتصادی-فرهنگی و نیز نقشی که در بازسازی و رواج دوباره فرهنگ ملی دارد، زمینه مناسبی جهت مطالعه و شناخت بروندادهای مانند هنر و معماری است. در این میان تحولات سیاسی و تعدد و دوام حکومتها، امارتها و خوانین که در عمده موارد پشتیبان هنر و معماری بودهاند؛ باعث شده تا تنوع ویژهای در ابنیه فراهم شود. مدارس یکی از این کاربریها هستند که در میان این ابنیه جایگاه ممتازی داشته و به دلایل دینی، سیاسی و فرهنگی مورد اقبال حاکمین بودهاند. ضرورت این تحقیق توجه کمتر به مدارس این مناطق در سابقه تحقیقات معماری فارسی است. سوال اصلی تحقیق آن است که سیر تحولات فضایی مدارس آسیای میانه در دوران تیموری تا اشترخانی چیست؟ روش تحقیق بر مبنای پژوهش در نمونههای موردی و تحلیل نحو فضا بر پایه ایزوویست و سنجهمحوری است. تلاش شده است تا با تطبیق مولفههای فضایی، ساختی، و کالبدی در مدارس این جغرافیا، ریشههای برنامهیزی کالبدی این مدارس در بازه زمانی یاد شده، به دست آید. این تحقیق نشان میدهد، رویههای طراحی بر پایه تنوع در تعداد حیاط، نحوه مرزبندی میان عرصه عمومی شهر و فضای آموزش، جداسازی اقامت و تدریس شکل یافته است و از منظر کالبدی شیوه سازماندهی حجمی اعم از دارا بودن منار، شکل قرارگیری اندام ورودی، نحوه تثبیت حجم در گوشهها و از جنبه فضایی، شکل حیاط، وجود مسجد و فضاهای جنبی دیگر بر نظام ساخت مدارس موثر بوده است. همچنین نتیجه تحلیلهای این پژوهش نشان میدهد معماری مدارس طی این سه دوره به سمت افزایش کنترل فضایی، تقویت حریم خصوصی و تعادل میان ارتباط اجتماعی و محرمیت آموزشی حرکت کرده است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره)
دریافت: 1402/7/9 | پذیرش: 1404/5/24 | انتشار: 1404/10/1
دریافت: 1402/7/9 | پذیرش: 1404/5/24 | انتشار: 1404/10/1
فهرست منابع
1. 1. آذرخرداد، فرشته، هاشمی زرج آباد، حسن، زارعی، علی. 1397. بازشناسی تناسبات و الگوهای هندسی کاربردی در معماری تیموری (مطالعه موردی مدرسه غیاثیه خرگرد). پژوهشنامه خراسان بزرگ 9(30): 81-96.
2. 2. اسفندیاری، اکرم، و عباس ترکاشوند. 1399. کاربرد تحلیلهای ایزوویست و خطوط دید در سنجش کیفیت بصری در مجتمعهای مسکونی (نمونهی موردی: شهر کرمانشاه). مطالعات شهری 9 (35): 19- 32.
3. 3. بدری، روح اله. 1391. تحولات سیاسی- اجتماعی آسیای مرکزی در سده نوزدهم میلادی. مسکویه 7 (22): 23- 62.
4. 4. بمانیان، محمدرضا، کوروش مومنی، و حسین سلطانزاده. 1392. بررسی تطبیقی طرح معماری مسجد- مدرسههای دوره قاجار و مدارس دوره صفویه. معماری و شهرسازی آرمانشهر 6 (11): 15- 34.
5. 5. پیرنیا، محمدکریم. 1389. سبکشناسی معماری ایرانی. تهران: سروش دانش.
6. 6. جوانی، اصغر، قباد کیانمهر، فروغ مهیار، و علی اکبر سیدی. 1396. حضور رنگ در بیان اهمیت سطوح و نماهای معماری (سنجش نسبت سطوح رنگی معقلیها در نماسازیهای بیرونی مدرسه غیاثیه خرگرد). پژوهشنامه خراسان بزرگ 8 (28): 69- 88.
7. 7. رجبیمندی، جواد، حسین خسروی، سهراب اسلامی، و ابوالفضل حسنآبادی. 1399. شاخصههای آموزشیِ مجتمع آموزشی تیموری در خراسان بزرگ. مطالعات هنر اسلامی 16(38): 121-140.
8. 8. روحی، علیرضا. 1391. تاریخچه مدارس در خراسان عصر سلجوقی. پژوهشنامه خراسان بزرگ 3 (6).
9. 9. شیخی، علیرضا. 1400. گونهشناسی تزئینات مدارس خیراتخان و میرزاجعفر در شهر مشهد. پژوهشنامه خراسان بزرگ 12(42): 1-26.
10. 10. طاهرسیما، سارا، هما ایرانی بهبهانی، و کاوه بذرافکن. 1394. تبیینِ نقشِ آموزشیِ فضای باز در مدارس ایران با مطالعه تطبیقی مدارس سنتی تا معاصر (نمونههای موردی: مدرسههای چهارباغ، دارالفنون و البرز). پژوهشهای معماری اسلامی۳ (۱): ۵۵-۶۷.
11. 11. عرب عامری، مصطفی. 1400. کارکرد اجتماعی مدرسه در بخارا (سدههای10-14ق). پژوهشنامه خراسان بزرگ 12(43): 39-52.
12. 12. عظمتی، حمیدرضا، زینت امینیفر، و سمیه پورباقر. 1395. الگوی چیدمان فضایی مدارس نوین مبتنی بر اصول مدارس اسلامی. نقش جهان 6 (2):
13. 23-16.
14. 13. عمرانیدوست، شیما، و امین عبدمجیری. 1400. بررسی سیر تحول مفهوم ورودی در مدارس ایران (پژوهشی بر مبنای مطالعه پنج مدرسه شاخص). پژوهشنامه خراسان بزرگ 12 (42): 49- 62.
15. 14. غفوروف، باباجان. ۱۳۷۷. تاجیکان، تاریخ قدیم، قرون وسطی و دوره نوین، ج 1 و 2. دوشنبه: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
16. 15. فتاحی، آمنه، امیر اکبری، و محسن طبسی. 1399. میزان تأثیر عوامل اقلیمی بر معماری مدرسه غیاثیه خرگرد خواف. پژوهشنامه خراسان بزرگ 11(39): 52-33.
17. 16. کسایی، نورالله. 1374. مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آنها. تهران: امیرکبیر.
18. 17. کیانی، محمد یوسف. 1393. معماری ایران دوره اسلامی. تهران: سمت.
19. 18. محسنی، منصوره. ۱۳۹۸. روند دگرگونیهای کالبدی مدارس ایران: از دورۀ سلجوقی تا دورۀ قاجار (از قرن پنجم تا چهاردهم هجری قمری). پژوهشهای معماری اسلامی ۷ (۱): ۶۹-۸۸.
20. 19. معماریان، غلامحسین، و محسن دهقانی تفتی. 1397. در جستجوی معنایی نو برای مفهوم گونه و گونهشناسی در معماری (مطالعه موردی: خانه گونه تالاردار شهر تفت) مسکن و محیط روستا ۳۷ (۱۶۲): 21- 38.
21. 20. میرزایی خلیلآبادی، فاطمه، و حجت گلچین. 1401. گونهشناسی مدارس سنتی ایران براساس جغرافیای تاریخی (مطالعه موردی: مدارس جغرافیای تاریخی خراسان و اصفهان). معماری و شهرسازی ایران 13 (1): 375- 390.
22. 21. نیستانی، جواد، و زینب اکبری. 1394. مطالعه شباهتها و تفاوتهای موجود در عناصر فضایی-کارکردی مدارس علوم دینی تهران عهد قاجار. معماری و شهرسازی آرمانشهر 8 (15): 145-155.
23. 22. وثیق، بهزاد، و رضا قدردان قراملکی. ۱۳۹۵. مفهوم آموزش و تأثیر آن در معماری مدارس اسلامی (مقایسهی تطبیقی مدارس سلجوقی و صفوی). پژوهشهای معماری اسلامی ۴ (۳): ۴۰-۵۶.
24. 23. هوشیاری، محمدمهدی، حسین پورنادری، و مرتضی فرشتهنژاد. 1392. گونهشناسی مسجد-مدرسه در معماری اسلامی ایران، بررسی چگونگی ارتباط میان فضای آموزشی و نیایشی. مطالعات معماری ایران 2 (3): 37- 54.
25. 1. Arabameri, M. 2021. Social Function of the Madrasa in Bukhara; 10th to 13th Centuries AH. Journal of Greater Khorasan 12(43): 39-52.
26. 2. Azarkhordad, Fereshteh, Hashemi Zarjabad, Hasan, Zarei, Ali. (2018). Recognition of Parameters and Applied Geometric Patterns in the Timurid Architecture (Case Study of Ghayyasi Kharjer School). Journal of Greater Khorasan 9(30): 96-81.
27. 3. Azemati, Hamidreza, Zinat Aminifar, and Somayeh Pourbagher. 2016. Spatial Layout Pattern of New Schools Based on the Principles of Islamic Schools, to Improving Students Learning. Naqshejahan 6 (2): 16-23.
28. 4. Azizkhodjayev, Alisher. 1997. Bukhara: An Oriental Gem, 89, 93. Tashkent: Chief Editorial Office of Publishing & Printing Concern.
29. 5. Badri, Ruhollah. 2012. Political-Social Developments in Central Asia in the Nineteenth Century. Miskawayh 7(22): 23-62.
30. 6. Bemanian, Mohammadreza, Koroush Momeni, and Hossein Soltanzadeh. 2014. A Comparative Study of the Architectural Features' Designs: Masjid- Madreseh of Qajar and Safavid School. Armanshahr Architecture & Urban Development 6(11): 15-34.
31. 7. Dawes, Michael J, Ostwald, Michael J. 2014. Prospect-Refuge Theory and the Textile-Block Houses of Frank Lloyd Wright: An Analysis of Spatio-Visual Characteristics Using Isovists, 228-240. [DOI:10.1016/j.buildenv.2014.05.026]
32. 8. Emo, B. 2015. Exploring Isovists: The Egocentric Perspective. Proceedings of the 10th International Space Syntax Symposium, London.
33. 9. Esfandiari, Akram, and Abbas Tarkashvand. 2020. Application of Isovist Analysis and Sightlines in Measuring Visual Quality of Residential Complexes (Case Study: Kermanshah City). Motaleate Shahri 9 (35): 19-32.
34. 10. Fattahi, Amineh, Amir Akbari, and Mohsen Tabasi. 2020. The Effect of Climatic Factors on the Architecture of Ghiasiye School in Khargard, Khawaf. Journal of Greater Khorasan 11(39): 52-33.
35. 11. Gangler, Anette. 2004. Bukhara: The Eastern Dome of Islam. City: Axel Menges,
36. 12. Ghafurov, Babajan. 1937. Tajiks, Ancient History, Middle Ages and Modern Period, Vols. 1 and 2. Dushanbe: Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Islamic Guidance.
37. 13. Gharib, R. Y. 2023. The Rebirth of the Madrasa Through Deconstructive Architecture: The Case of the College of Islamic Studies in Qatar. International Journal of Islamic Architecture 12(1): 163-188. [DOI:10.1386/ijia_00098_1]
38. 14. Hashmat Begum, D. N. B., S. Anjum, S. Bushra, and M. N. A. Seema. 2022. The Role of Muslim Women In The Establishment of Madrassas. Journal of Positive School Psychology 6(9): 1002-1007.
39. 15. Hattstein, Markus, and Peter Delius. 2007. Islam: Art and Architecture. Germany: H.F. Ullman.
40. 16. Herdeg, K. 1990. Formal Structure in Islamic Architecture of Iran and Turkistan. Rizzoli.
41. 17. Hoshyari, Mohammad Mehdi, Hossein Pournadori, and Morteza Fereshteh Nejad. 2013. Mosque-School Typology in Islamic Architecture of Iran, Examining the Relationship between Educational and Worship Space. Iranian Architectural Studies 2 (3): 37-54.
42. 18. Javani, Asghar, Ghobad Kianmehr, Forough Mahyar, and Ali Akbar Seyidi. 2017. The Presence of Color in Expresses the Importance of the Levels and Views in Architecture. Journal of Greater Khorasan 8(28): 69-88.
43. 19. Kasaei, Noorallah. 1995. Military Schools and Their Scientific and Social Impacts. Tehran: Amirkabir.
44. 20. Khan, N. R. (Ed.). 2022. Sufism in India and Central Asia. Taylor & Francis. [DOI:10.4324/9781003336617]
45. 21. Kiani, Mohammad Yousef. 2014. Iranian Architecture of the Islamic Period. Tehran: SAMT.
46. 22. Memarian, Gholamhossein, and Mohsen Dehghani Tafti. 2018. Seeking to Find a Novel Concept to Type and Typology in Architecture (Case Study: Vernacular Houses in Taft, Type of Tallardar). JHRE 37(162): 21-38.
47. 23. Mirzaie Khalilabadi, Fateme, and Hojjat Golchin. 2022. Typology of Traditional Iranian Schools Based on Historical Geography (Case Study: Historical Geography of Khorasan and Isfahan). Journal of Iranian Architecture & Urbanism (JIAU) 13(1): 375- 390.
48. 24. Mohareb, Nabil. 2009. Re-Reading Historical Cairo Spatial Configuration Transformation, In Proceedings of Seventh International Space Syntax Symposium, Presented at the Seventh International Space Syntax Symposium, Stockholm, http:// www.sss7.org/Proceedings.
49. 25. Mohseni, Mansooreh. 2019. An Assessment of the Evolution of Structural Forms of Iranian Schools: Seljukid Era into Ghajar Period (From the Fifth to the Fourteenth Century AH). JRIA 7(1): 69-88.
50. 26. Moses, C. J. J., T. Müller, and A. Taleb. 2022. Rethinking Islam and Space in Europe: The Politics of Race, Time and Secularism. Taylor & Francis. [DOI:10.4324/9781003295921]
51. 27. Neyestani, J., and Z. Akbari. 2016. Similarities and Differences in the Spatial-Functional Elements of Tehran's Seminaries in Qajar Era. Armanshahr Architecture & Urban Development 8(15): 145-155.
52. 28. Omrani Doost, Shima, and Amin Abdemojiri. 2021. Investigating the Evolution of the Concept of Input in Iranian Schools) Research Based on the Study of Five Flagship Schools). Journal of Greater Khorasan 12(42): 49-62.
53. 29. Pirnia, Mohammad Karim. 2010. Stylistics of Iranian Architecture. Tehran: Soroush-e Danesh.
54. 30. Pugachenkova, Galina Anatolevna. 2008. Chefs- d'auvre d'architecture, de I'ASIE CENTERAL. Davood Tabaee, Tehran, Fahangestan Honar.
55. 31. Rajabi Mandi, Javad, Hossein Khosravi, Sohrab Eslami, and Abolfazl Hassan Abadi. 2020. Characteristics and Educational Policies of Teymourid Educ'ational Complexes in Greater Khorasan; with the Approach of Inscriptional Readings. Islamic Art Studies 16 (38): 121-140.
56. 32. Roohi, Alireza. 2012. History of Schools in Khorasan During the Seljuk Era. Journal of Greater Khorasan 3(6).
57. 33. Shadmanova, Z. S., and T. M. Tojiyev. 2022. Constructive Analysis of Mosques and Madrasa in Khiva. Journal of Architectural Design (5): 29-31.
58. 34. Sheikhi, Alireza. 2021. Typology of Kheirat Khan and Mirza Jafar School Decorations in Mashhad. Journal of Greater Khorasan 12(42): 1-26.
59. 35. Sobirovich, T. B. 2020. Strategy of Development of Pilgrimage Tourism in Uzbekistan // Modernization of Islamic Culture In Bukhara And Prospects For The Development of Sustainable Tourism. In International Scientific and Practical Conference, Bukhara. 2. 24. 5
60. 36. Sobirovich, T. B. 2021. The Strategy of Cultural Development in Central Asia During Amir Temur and Temurids Dynasty Reign. Irish Interdisciplinary Journal of Science & Research (IIJSR) 5(1): 18-22.
61. 37. Tahersima, Sara, Homa Irani Behbahani, and Kaveh Bazrafkan. 2015. Determining of Educational Role of Iranian School Open Spaces Regarding the Comparative Investigation on traditional vs Contemporary School (Case Studies: Chaharbagh, Darlolfonoun and Alborz schools). JRIA 3(1): 55-67.
62. 38. Vasiq, Behzad, and Reza Ghadrdan Gharamaleki. 2016. The Concept of Education and Its Impact on the Architecture of Islamic Schools- (A Comparative Comparison Between Seljuk and Safavid Schools). Journal of Researches in Islamic Architecture 4(3): 40-56.
63. 39. Yu, R., N. Gu, and M. J. Ostwald. 2016. Transparency or Mystery: Using Syntactical data to Visualize the Properties of the Traditional Chinese Private Garden, Vis. Eng, 4, 1-9. [DOI:10.1186/s40327-016-0033-y]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
Journal of Researches in Islamic Architecture is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
