Journal of Researches in Islamic Architecture

fa تحول ماهیت زنانه فضای مطبخ در دوران گذار مدرنیته در خانه‌های سنتی خرم‌آباد The Evolution of the Feminine Nature of the Kitchen Space During the Transition to Modernity in the Traditional Houses of Khorramabad اصول راهبردی و راهکارهای عملی در معماری و شهرسازی اسلامی Strategic and practical principals in Islamic architecture and urbanism پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">با دگرگونی‌های اجتماعی ناشی از «دوران گذار» و «مدرنیزاسیون» در ایران «مطبخ» نیز تحت تأثیر این دگرگونی‌ها قرار گرفت. از مطبخ همواره به‌عنوان فضایی زنانه یاد شده است. در برخی تحلیلهای معاصر فرهنگی در ایران با استناد به نظریه‌های فمینیستی از آشپزخانه و مطبخ و واقع‌شدن آن در انتهای حیاط یا زیرزمین به مردسالاری و خدمتکار بودن زن سنتی تعبیر ‌می‌شد که مدرنیزاسیون رضاشاهی آغازی برای آزادسازی آن در عصر جدید تلقی شده است. خوانش‌های مبتنی بر شیوه زندگی در تحقیقات علوم اجتماعی و به‌ویژه مردم‌نگاری تاریخی، فرصتی برای بازنگری در این پیش‌فرض‌های برخاسته از ادبیات ابتدای دوره مدرن فراهم آورده است. لذا پژوهش حاضر با استفاده از روش مردم‌نگاری تاریخی و با تکیه‌بر منابع اسنادی و تحلیل داده‌ها به روش توصیفی- تحلیلی به تحول ماهیت زنانه فضای مطبخ در دوران گذار مدرنیته در یکی از بسترهای خردهفرهنگی ایران یعنی خانه‌های سنتی خرم‌آباد می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد تعبیر اجتماعی از مطبخ در خانه‌های تاریخی خرم‌آباد نمی‌تواند به‌منزله پایین بودن شأن زنان در جامعه آن روزگار باشد. وجود فضاهای متنوع پخت‌وپز شامل مطبخ باز، مطبخ نیمه‌باز، تژگاه در اتاق‌ها و محل مخصوص پخت نان در حیاط حریم‌ها و قلمروهای خاص برای زنان به وجود می‌آورد. این فضاهای متنوع فضاهایی خانوادگی- اجتماعی نیز بودند درعین‌حال با توجه به اشتراکی بودن میان زنان خانه و برخی زنان همسایه به‌نوعی از فضای خصوصی به فضایی نیمه‌خصوصی تغییر می‌کردند. تجدد آمرانه و رهاوردهای مدرنیته حاصل از سیاست‌های رضاشاه باوجود برخی اقدامات عمرانی، بهداشتی و آموزشی، موجب سلب حق انتخاب، خدشه‌دار شدن امنیت خانوادگی و اجتماعی و درنتیجه محبوس شدن بسیاری از زنان قوم لر در خانه و دور شدن آنان از فضای اجتماعی گردید. خانه‌های ساخته‌شده در این دوره بخصوص در محله‌های نوساز؛ درون‌گراتر از خانه‌های قاجار، کاهش فضاهای متنوع پخت‌وپز و تجمیع آن‌ها در فضای مطبخ، کاهش گستره مورداستفاده زنان از فضاهای خانه، تغییر حریم‌ها و قلمروهای زنانه، کاهش قلمروهای نیمه‌خصوصی و جمعی و نیز کاهش تعاملات اجتماعی میان زنان همسایه منتج از افزایش ناامنی‌های اجتماعی نوظهور و حضور فرهنگ‌های جدید در شهر و سیاست کشف حجاب از دیگر نتایج مدرنیته و تجدد در این منطقه بود.</div> <div style="text-align: justify;">With the social changes resulting from the "period of transition" and "modernization" in Iran, the "kitchen" was also affected by these changes. The kitchen has always been referred to as a feminine space. In some contemporary cultural analyses in Iran, citing feminist theories, the kitchen and the kitchen and its location at the end of the yard or basement were interpreted as patriarchy and traditional female servitude, which Reza Shahi's modernization has been considered a beginning for its liberation in the modern era. Lifestyle-based readings in social science research, and especially historical ethnography, have provided an opportunity to review these assumptions arising from the literature of the early modern period. Therefore, the present study, using the method of historical ethnography and relying on documentary sources and data analysis in a descriptive-analytical manner, addresses the transformation of the feminine nature of the kitchen space during the period of transition to modernity in one of the micro-cultural contexts of Iran, namely the traditional houses of Khorramabad. The results show that the social interpretation of the kitchen in the historical houses of Khorramabad cannot be interpreted as the low status of women in the society of that time. The existence of various cooking spaces, including open kitchens, semi-open kitchens, Tejgahs in rooms, and a special place for baking bread in the courtyard, created special boundaries and territories for women. These various spaces were also family-social spaces. At the same time, due to the communal nature between the women of the house and some neighboring women, they changed from a private space to a semi-private space. The authoritarian modernization and the achievements of modernity resulting from Reza Shah's policies, despite some development, health, and educational measures, led to the deprivation of the right to choose, the impairment of family and social security, and as a result, many women of the Lor tribe were confined to their homes and distanced from the social space. The houses built during this period, especially in newly built neighborhoods; More introverted than Qajar houses, the reduction of various cooking spaces and their consolidation in the kitchen space, the reduction of the extent of women's use of the spaces in the house, the change in women's privacy and territories, the reduction of semi-private and collective territories, as well as the reduction of social interactions between neighboring women resulting from the increase in emerging social insecurities and the presence of new cultures in the city and the policy of revealing the veil were other results of modernity and innovation in this region.</div> تحول ماهیت زنانه فضای مطبخ, دوران گذار مدرنیته, خانه‌های سنتی خرم‌آباد Feminine nature of the kitchen space, transition to modernity, traditional houses of Khorramabad 76 99 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-123-5&slc_lang=fa&sid=1 Mozhgan Hadipour Moradi مژگان هادی پور مرادی Hadipourmozhgan1@gmail.com 1800319475328460010458 1800319475328460010458 Yes Department of Architecture.Institute of Society and Media, ISF. C., Islamic Azad University, Isfahan, iran. گروه معماری، دانشکده جامعه و رسانه، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. Masoud Nari Ghomi مسعود ناری قمی msnarighomi@ut.ac.ir 1800319475328460010459 1800319475328460010459 No Department of Architecture and Urban Planning, Technical and Vocational University (TVU), Tehran, Iran. گروه آموزشی معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران. Sanaz Rahravi Poodeh ساناز رهروی پوده s_rahravi@khuisf.ac.ir 1800319475328460010460 1800319475328460010460 No Department of Architecture.Institute of Society and Media, ISF. C.,Islamic Azad University, Isfahan, iran. گروه معماری، دانشکده جامعه و رسانه، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. Mariam Ghasemi Sichani مریم قاسمی سیچانی mghasemi@khuisf.ac.ir 1800319475328460010461 1800319475328460010461 No Department of Architecture.Institute of Society and Media, ISF. C.,Islamic Azad University, Isfahan, iran. گروه معماری، دانشکده جامعه و رسانه، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.