fa تبیین تأثیر الگوی کالبدی بافت مسکونی بر حس سرزندگی سالمندان (مطالعه موردی: محله دانیال نبی و محله انسجام قم) عمومى General پژوهشي Research <div class="WordSection1" dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="page:WordSection1"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span lang="FA">سالمندان و حس سرزندگی آن‌ها در محلات مسکونی و مسکن، به‌عنوان تأمین‌کننده نیازهای متنوع انسانی و یکی از انسانی‌ترین موضوعات معماری، زمینه‌ساز سلامت، آرامش، پرورش و خودشکوفایی افراد هستند. مسکن به‌واسطه ارتباط مستقیم و طولانی‌مدت با سالمندان، در پایان قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌و‌یکم، به یکی از اصلی‌ترین مفاهیم مطرح در معماری و شهرسازی تبدیل شده است. این موضوع ساختار اصلی پژوهش حاضر را شکل داده است که به کاهش حس سرزندگی سالمندان در الگوی کالبدی بافت مسکونی محلات شهرهای معاصر ایران می‌پردازد. در این راستا، پژوهش حاضر تلاش کرده است به پرسش اصلی تحقیق، یعنی &laquo;چه ارتباطی میان ساختار کالبدی بافت‌های مسکونی و حس سرزندگی سالمندان وجود دارد؟&raquo; پاسخ دهد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و شیوه گردآوری داده‌ها، توصیفی-تحلیلی بوده و با ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی انجام شده است. برای تحلیل روابط بین متغیرها، از رویکرد تحقیق همبستگی با استفاده از نرم‌افزار SPSS بهره گرفته شده است. داده‌ها به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه) جمع‌آوری شده‌اند. پرسشنامه‌ها میان ۲۹۰ سالمند در دو منطقه مسکونی شهر قم توزیع شده است؛ یکی از این مناطق دارای بافت ویلایی و دیگری دارای بافت آپارتمانی می‌باشد. همچنین، در انتخاب نمونه‌ها تلاش شده است تا حد امکان متغیرهای مستقل ساختار کالبدی کنترل شوند و دیگر عوامل تأثیرگذار بر حس سرزندگی سالمندان، مانند وضعیت جسمانی، روانی و مدت سکونت آن‌ها در محله، نیز در نظر گرفته شده است. بر اساس نتایج ضریب همبستگی، میزان همبستگی بین ساختار کالبدی و حس سرزندگی سالمندان در بافت ویلایی ۰.۷۲۸ به‌دست آمده است که نشان‌دهنده‌ی رابطه‌ای مستقیم و معنادار میان حس سرزندگی سالمندان و کالبد مسکونی است. از سوی دیگر، ضریب همبستگی در بافت آپارتمانی ۰.۴۳۲- محاسبه شده است که بیانگر رابطه‌ای معکوس و غیرمستقیم بین حس سرزندگی سالمندان و زندگی در آپارتمان می‌باشد. همچنین، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میزان حس سرزندگی سالمندان در محله‌ی انسجام ۱.۹۳ و در محله‌ی دانیال نبی ۲.۰۲ است که بیانگر تفاوت معنادار میان حس سرزندگی سالمندان در این دو محله می‌باشد. بر این مبنا میان ساختار کالبدی بافت مسکونی در دو منطقه مورد مطالعه و حس سرزندگی سالمندان رابطه معناداری وجود دارد. &nbsp;</span></span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"B Homa""></span></span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div aria-label="شکستن صفحه" class="cke_pagebreak" contenteditable="false" data-cke-display-name="pagebreak" data-cke-pagebreak="1" style="page-break-after:always" title="شکستن صفحه"></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:107%">Residential environments, as providers of diverse human needs and one of architecture&rsquo;s most human-centered concerns, are fundamental in shaping the elderly&rsquo;s sense of vitality, which underpins their health, tranquility, and self-actualization. Given housing&rsquo;s direct and sustained interaction with this demographic, it has become a central focus of architectural and urban planning discourse since the late 20th century. This study addresses the decline in vitality among the elderly within the physical patterns of residential fabric in contemporary Iranian cities. Its primary research question is: &ldquo;What is the relationship between the physical structure of residential fabrics and the elderly&rsquo;s sense of vitality?&rdquo;<br> This applied research employs a descriptive-analytical methodology, utilizing a mixed-methods approach for data collection. A correlational design was implemented, with data analyzed using SPSS software. Data were gathered through literature review and field surveys (questionnaires) administered to 290 elderly residents in two Qom neighborhoods: one with a villa-based fabric and the other with an apartment-based fabric. Sampling controlled for the independent variable of physical structure while accounting for covariates such as residents&rsquo; physical and psychological condition and length of neighborhood residence.<br> Correlation analysis revealed a strong positive relationship (r = 0.728) between the villa-based physical structure and the elderly&rsquo;s sense of vitality. Conversely, a moderate negative correlation (r = -0.432) was found in the apartment-based fabric, indicating an inverse relationship between apartment living and vitality. Furthermore, a significant difference in mean vitality scores was observed between the Ensejam (1.93) and Danial Nabi (2.02) neighborhoods. The study concludes that a significant relationship exists between the physical structure of residential fabric and the elderly&rsquo;s sense of vitality in the studied areas.</span></span></span></div> سالمندان, حس سرزندگی, بافت مسکونی, شهرقم Elderly, Sense of Vitality, Residential Fabric, Qom City 65 86 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2272-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamed Hayaty حامد حیاتی hamedhayaty@yahoo.com 1800319475328460010343 1800319475328460010343 Yes Department of Architecture, University of Qom, Qom, Iran. گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران. Ehsan Ghorbani احسان قربانی ehsan.ghorbani.7513@gmail.com 1800319475328460010344 1800319475328460010344 No Department of Architecture, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran. گروه معماری، واحد اراک، دانشگاه ازاد اسلامی، اراک، ایران.