fa تحلیل مقایسه‌ای فرم و عملکرد فضاهای باز و نیمه‌باز مدارس تاریخی مناطق کویری و مرکزی ایران(منسب به دوره ایلخانی تا قاجار) مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="background:white"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA"><span style="color:black">در معماری مدارس ایران، گستره‌ی فرم و عملکرد عرصه‌ای است برای دسته‌بندی ویژگی‌های فضاهای باز و نیمه‌باز که شباهت‌ها و تفاوت‌های آن را آشکار می‌سازد. این گستره، تاکنون برای یک مطالعه‌ی مقایسه‌ای جهت دسته‌بندی ویژگی‌های فضاهای باز و نیمه‌باز در معماری مدارس ایران به کار بسته نشده‌است. هدف این پژوهش پاسخ به دو سوال است. الگوی چینش فضاهای باز و نیمه‌باز در مدارس تاریخی مناطق کویری و مرکزی ایران چگونه است؟ و چه عواملی بیشترین تأثیر را در ایجاد تفاوت‌ها و شباهت‌ها در فرم مدارس این مناطق داشته‌است؟ در این راستا، از میان مدارس تاریخی پابرجای این مناطق، نه نمونه به صورت هدفمند گزینش شدند. در آخر الگوهای رایج در طراحی فضاهای باز و نیمه‌باز بر اساس روش تحقیق مقایسه‌ای و به صورت تحلیلی-توصیفی بازشناسی شدند. داده‌های این پژوهش، به شیوه میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای، و اسناد میراث فرهنگی بدست آمده‌اند. نتایج نشان داد در برخی شهرها همچون یزد و کاشان به علت استفاده از گودال‌باغچه الگوها شباهت بیشتری دارند. همچنین مسئله‌ی کارکرد و اضافه شدن کاربری‌های جدید به مدارس، فضاهای باز به صورت متعدد ظاهر شدند. در نهایت مسئله‌ی کارکرد، بیشترین سهم را در ایجاد تفاوت‌ها داشته‌است در مقابل، اقلیم و هندسه به ویژه در بخش تناسبات (نسبت‌های زرین ایرانی)، در ایجاد شباهت‌ها تأثیرگذار بوده‌اند.</span></span></span></span></span></span></span></span><span style="font-size:11pt"><span style="background:white"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;">Islamic historical schools are a manifestation of the distinguished culture and advanced civilization of Islam; however, despite researchers&rsquo; attention to the study of various cultural aspects of Islam, this valuable area has not been sufficiently analyzed. In Iranian school architecture, the spectrum of form and function serves as a domain for classifying the features of open and semi-open spaces, revealing their similarities and differences. This spectrum has not yet been used for a comparative study to classify the characteristics of open and semi-open spaces in Iranian school architecture. This research aims to answer two questions: What is the arrangement pattern of open and semi-open spaces in historical schools of the desert and central regions of Iran, and which factors have had the greatest impact in creating differences and similarities in the formal design of schools in these regions? In this regard, nine samples were purposefully selected from among the existing historical schools in these regions. The following criteria were considered in selecting samples from all historical schools in Iran: location in a similar climate (desert and central regions of Iran), typological distinction as schools rather than mosque-school complexes, representation across different historical periods (Ilkhanid to Qajar), and selection of schools whose open and semi-open spaces exhibit changes in form and function compared to other schools. Using a comparative analytical-descriptive research method, common patterns in the design of open and semi-open spaces were identified. Data for this research were collected through fieldwork, library studies, and cultural heritage documents. The results showed that in some cities, such as Yazd and Kashan, the patterns are more similar due to the use of garden courtyards (ḥawż-bāgh). Additionally, the issue of function and the addition of new uses to schools and open spaces appeared in various forms. Ultimately, functional considerations contributed the most to creating differences, while climate and geometry&mdash;particularly in the domain of proportions (Iranian golden ratios)&mdash;were influential in creating similarities.</span></span></div> مدارس تاریخی ایران, فضاهای باز مدارس, فضاهای نیمه‌باز مدارس, تحلیل فرم-عملکرد Historical schools of Iran, Open spaces, Semi-open spaces, Form and function analysis 1 22 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2228-1&slc_lang=fa&sid=1 Narges Loghmani نرگس لقمانی nloghmani@tvu.ac.ir 1800319475328460010338 1800319475328460010338 Yes Department of Architecture and Urban Planning , Technical and Vocational University (TVU), Tehran, Iran. گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.