fa الگوهای سلامت‌بخش مسکن برای حالت بهینه و اصلاح وضع موجود (نمونه‌موردی: شهرکاشان) اصول راهبردی و راهکارهای عملی در معماری و شهرسازی اسلامی Strategic and practical principals in Islamic architecture and urbanism پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span class="Char"><span lang="AR-SA">مسکن راه‌حل پناه انسان از شرایط ناسازگار طبیعی و تأمین آسایش و سلامت انسان است و در هر منطقه این الگو با حساسیت خاصی شکل می‌گیرد. عوامل مؤثر در طراحی مسکن کنونی، نیازهای انسان را به جنبه‌های کمّی و اقتصادی و شماری عامل‌های زیستی فروکاسته است. حال آن که از شرایط اولیه مسکن مطلوب، تأمین آسایش و ایجاد محیطی سالم برای انسان است و چنان به نظر می‌رسد که امروزه معماران این وظیفه را به پزشکان محول کرده‌اند. این در حالی است که در سامانه سنتی، با رویکردی کل‌نگر به مسائل، معماران از توصیه‌های طبی و دینی برای ساخت مسکن بهره می‌بردند و با آگاهی از عوامل محیطی و انسانی مؤثر بر سلامت جسم و به تبع آن سلامت روح و روان انسان، رعایت این موضوع از بدیهیات طراحی‌هایشان محسوب می‌شد. با توجه به بحران‌های گوناگون سلامت بازنگری آن الگوهای تجربه شده اولویت دارد. مسئله اصلی پژوهش یافتن الگوهای طراحی مسکن سلامت‌بخش در حالت ایده‌آل و اصلاح وضع موجود در اقلیم گرم و خشک است. هدف اصلی کشف ریشه‌های پزشکی فرم و الگوهای سلامت کالبد خانه است تا پس از امکان‌سنجی، تداوم این الگوها در کالبد مسکن مورد بررسی قرار گیرد. این پژوهش از گونه پژوهش کیفی با راهبرد تحلیلی و استدلال منطقی می‌باشد. شاخصه‌ها با رویکرد طب سنتی حاصل مطالعات تطبیقی و تفسیری طب و معماری با استناد به پژوهش‌های اخیر و مراجعه به </span></span><span lang="AR-SA">پژوهشگران طب و معماری برای صحت‌سنجی بوده است</span><span class="Char"><span lang="AR-SA">. الگوها بر پایه نمونه‌پژوهی با بررسی طیفی از خانه‌های سنتی و معاصر کاشان و گزینش جنبه‌های سلامت‌بخش آنها طراحی شده‌اند.</span></span> <span class="Char"><span lang="AR-SA">اقلیم گرم و خشک به دلیل فراگیری بخش اعظم کشور انتخاب شده است. نتایج پژوهش الگوهای سلامت بخش مسکن را در مقیاس شهری با دو متغیر الگوهای سویابی بلوک مسکونی و ساختار عرصه و اعیان برای حالت وضع بهینه شامل هفت الگو و اصلاح وضع موجود شامل نه الگو نشان می‌دهد. در مقیاس معماری عرصه‌بندی فضاهای مسکن شامل هشت الگوی بهینه و اصلاحی بر اساس عوامل محیطی حفظ سلامت -هوا، خواب و بیداری، حرکت و سکون نفسانی و جسمانی- انجام شده است. طراحی جزءفضاهای خانه برای دو حالت بهینه و اصلاحی در راستای الگوهای ارائه شده برای مقیاس شهری و معماری صورت گرفته است. این فضاها شامل الگوی فضای باز برای حیاط و بام، الگوی فضای سرپوشیده برای ایوان و تراس، الگوی فضای بسته برای اتاق نشیمن، اتاق خواب، آشپزخانه، حمام، آبریزگاه و پلکان می‌باشد.</span><u><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"></span></u></span></span></span></span></span></div> <p style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;">Housing serves a dual purpose as both shelter and a vital contributor to human health and comfort. While traditional architecture successfully integrated medical and environmental knowledge to create health-oriented designs, contemporary housing often prioritizes economic factors over biological well-being, effectively transferring responsibility for occupant health from architects to medical professionals. This study investigates healthy housing patterns in hot, dry climates, using Kashan, Iran as a case study due to its well-preserved traditional houses and representative climate conditions.<br> Employing qualitative methods with analytical and logical reasoning, the research examines traditional and modern houses through the lens of medical and architectural knowledge. The urban scale analysis reveals important patterns in residential block orientation and the structure of closed versus open spaces, proposing both ideal configurations and corrective measures for current housing. At the architectural scale, the study identifies critical zoning considerations addressing air quality, sleep cycles, and physical movement patterns.<br> Spatial design patterns emerge for various house components, including outdoor spaces like yards and roofs, transitional spaces such as porches and terraces, and interior spaces ranging from living areas to service spaces. These patterns demonstrate how traditional design principles responsive to climate and human biology can inform contemporary housing reform.<br> As global temperatures rise, the research offers timely solutions for healthier living in hot, arid regions by bridging historical wisdom with modern needs. The findings provide architects with actionable models to reintegrate health as a fundamental design priority, particularly relevant for regions facing increasing climate challenges. The study ultimately advocates for a return to more holistic design approaches that prioritize occupant well-being alongside functional and economic considerations.</span></span></p> طب سنتی, شهر سالم مسکن سالم, عرصه‌بندی معماری, الگوی فضایی Traditional medicine, Healthy city, Healthy house, Architectural zone, Spatial pattern 44 64 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1189-3&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Hamzehnejad مهدی حمزه نژاد hamzenejad@iust.ac.ir 180031947532846009985 180031947532846009985 No Faculty of Architecture and Urban Planning, University of Science and Technology, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران. Alimohammad Ranjbarkermani علی محمد رنجبر کرمانی amrk1962@gmail.com 180031947532846009986 180031947532846009986 No Faculty of Engineering, Qom University دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران. Mahdieh Amirabadi Farahani مهدیه امیرآبادی فراهانی Mafarahani7@gmail.com 180031947532846009987 180031947532846009987 Yes Faculty of Islamic Art and Architecture, Imam Reza International University, Mashhad, Iran. دانشکده هنر و معماری اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران.