fa تبیین مفهومی مساله‌ی حق به منظر و جایگاه مفهوم فقهی لاضرر درتعیین حدود این مفهوم فقه، حقوق و اخلاق در معماری و شهرسازی اسلامی Islamic jurisprudence, low and ethics in architecture and urbanism. پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">منظر به‌عنوان یک فرآیند و بستری برای تعاملات انسانی و جایگاه تحقق حقوق گروه‌های مختلف افراد است. حقوقی که به واسطه‌ی ابعاد گسترده‌ی منظر و تعدد گروه‌های ذی‌نفع، دسته‌های متعدد و متنوع و گاهی متضاد و متناقضی را در‌بر‌می‌گیرد. تا‌کنون پژوهش‌های اندکی در ارتباط با مسئله‌ی حق به منظر انجام شده است. اما این مسئله در بستر فرهنگی و اسلامی ایران تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است. در راستای برطرف نمودن شکاف موجود و با هدف تبیین مفهوم حق به منظر با استفاده از روش تحلیل مضمون، این پژوهش به دنبال تبیین مفهومی مسئله‌ی حق به منظر بوده و می‌کوشد جایگاه قاعده‌ی فقهی و اسلامی لاضرر را در تبیین این مفهوم بیابد. برای حصول اطمینان از اعتبار داده‌های گردآوری شده در این پژوهش، از طریق مثلث‌سازی و به سه روش مصاحبه، مراجعه به اسناد و پژوهش‌های موجود و تصاویر آرشیوی به گردآوری داده‌ها اقدام شد و برای انجام پیمایش، رویدادهای تعاملی میان انسان و منظر به‌عنوان بستری برای تحقق حق به منظر در نظر گرفته شد و به کمک نرم‌افزار </span><span dir="LTR">Atlas.ti 8</span> <span lang="FA">داده‌های گردآوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. چهار دسته حقوق شامل حقوق افراد به گرامیداشت و حفظ آیین‌های فرهنگی، سنت، مذهب، اقتدار سیاسی، هویت و معانی، حقوق افراد به کرامت انسانی و کیفیت زندگی، حق به سلامت، حفظ و نگهداری از اکوسیستم و حقوق افراد به دسترسی برابر، مشارکت، بهره‌مندی و استفاده برابر از منظر از میان داده‌های پژوهش استخراج شده و مشخص شد که توجه به مفهوم قاعده لاضرر در تحدید و مشخص نمودن مرزهای حق مرتبط و موثر است. تبیین ابعاد حق به منظر و شناخت مرزهای آن با توجه به ساختارهای پنهان قدرت و منازعات مکنونی که به تولید و بازتولید منظر می‌انجامد، می‌تواند قدمی را در راستای حرکت به سمت برابری و عدالت فضایی که از ضروریات و موکدات احکام دین مبین اسلام بوده برداشته به استیفای حقوق تضییع‌شده‌ی منتفعان از منظر کمک کند. نویسندگان به‌عنوان پیشنهادات آتی پژوهش بررسی سایر قواعد فقهی اسلامی و احادیث را در ارتباط با مفهوم حق به منظر پیشنهاد می‌کنند.</span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:normal">Landscape is not merely a place, space, or natural setting; rather, it represents the relationship between human beings and their environment through natural, social, and cultural dimensions. As both a process and a platform for human interaction, it supports life, survival, and quality of life while providing a context for realizing the rights of different groups of people. The concept of the right to landscape has recently emerged at the intersection of human rights and landscape studies. However, despite its broad scope and the diversity of stakeholders involved, this issue has received limited attention in legal documents and academic research, particularly within the socio-cultural and Islamic context of Iran.<br> This study aims to define the concept of the right to landscape, clarify its dimensions and legal status, and provide a foundation for future legislation through the jurisprudential rule of La Zarar. It addresses the questions of what constitutes the right to landscape and how the rule of La Zarar can contribute to its definition.&nbsp;<br> The research employs reflective thematic analysis. Data were collected through triangulation, including face-to-face open interviews, content analysis of existing documents and studies, and archival images. Landscape-related events were examined using Strecker&rsquo;s landscape classification, covering everyday, political, cultural, and natural landscapes. The interviews explored issues such as spatial rights, citizenship rights, spatial requirements, preferences, and deficiencies in the experience of urban landscapes. The data were organized and analyzed using Atlas.ti 8. Thirty-two interviews were conducted with randomly selected participants of different ages and genders until theoretical saturation was achieved. Data analysis followed Braun and Clarke&rsquo;s six-step thematic analysis procedure, supported by the twenty-question qualitative assessment tool to ensure analytical quality.<br> The analysis identified four main themes: the right to honor and benefit from cultural rituals, identity, and religion; the right to dignity and quality of life; the right to health and the preservation and maintenance of ecosystems; and the right to equal access, participation, and use of the landscape. The findings confirm the relevance of the La Zarar rule in defining the boundaries of the right to landscape. Clarifying these dimensions and their relationship with latent power structures and local conflicts that shape and reproduce landscapes can contribute to spatial justice and support the protection of beneficiaries&rsquo; rights. The study also recommends examining other Islamic jurisprudential rules and Ahadith in future research on the right to landscape.<span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></div> منظر, حق بر منظر, قاعده فقهی لاضرر, عدالت فضایی Lanscape, Right to landscape, “La Zarar” rule, Spatial justice. 41 56 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2205-1&slc_lang=fa&sid=1 Neda Amini ندا امینی Neda_amini@arch.iust.ac.ir 1800319475328460010741 1800319475328460010741 No School of architecture and environmental design, Iran University of Science and Technlogy, Teharn, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. Mehdi Khakzand مهدی خاکزند Mkhakzand@iust.ac.ir 1800319475328460010742 1800319475328460010742 Yes School of architecture and environmental design, Iran University of Science and Technlogy, Teharn, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.