Journal of Researches in Islamic Architecture

fa تحلیل هندسی و تناسباتی ساختار حیاط مرکزی و اتاق های فصلی در معماری بومی اقلیم سرد (نمونه موردی: خانه های قاجاری اردبیل) Geometric and proportional analysis in the structure of central courtyards and seasonal rooms in the Vernacular Architecture of the cold climate (case study: Ardabil Qajar houses) مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research طراحی مناسب در کالبد و مشخصات فیزیکی یکی از راهکارهای اقلیمی خانه‌های تاریخی در تعامل با طبیعت بوده است. در واقع این خانه‌ها در طی سال‌ها با آزمون‌های مختلف به ترکیبی پایدار و اصولی بازتولیدشدنی دست یافته‌اند که علاوه بر تاثیر مستقیم بر سلامت کاربران فضا، از مشکلات هدررفت انرژی نظیر شرایط ناسالم فضاهای داخلی، بحران‌های زیست‌محیطی، و... نیز می‌کاهد؛ اصولی که امروزه در مشخصات کالبدی فضاها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بر این مبنا در پژوهش حاضر به شناسایی الگوهای هندسی، تناسباتی و استانداردهای حاکم در ساختارهای حیاط مرکزی، تالارهای زمستان‌نشین و اتاق‌های فصلی مبتنی بر اقلیم سرد، پرداخته می‌شود. همچنین روابط فضاها نیز براساس مشخصات کالبدی مورد مطالعه قرار می‌گیرد؛ تا با مقایسه معیارهای اقلیمی بتوان به الگوی طراحی پایدار براساس الگوهای ساختاری دست یافت؛ رایج‌ترین نسبت‌های فضایی منطبق بر طبیعت را در این منطقه شناسایی نمود؛ و در تطابق با نیازهای امروز بکار گرفت. در این پژوهش 12 خانه از دوره قاجار در اردبیل -که بیشترین فراوانی را دارند- مورد بررسی قرار می‌گیرند؛ بدین ترتیب که جمع‌آوری اطلاعات و مطالعات میدانی از فضاهای تاثیرپذیر از اقلیم در جداولی دسته‌بندی می‌شوند؛ و با روش‌های محاسباتی، استدلال منطقی داده‌ها و تحلیل‌های کمی و کیفی مجموعه‌ای حاصل از تناسبات هندسی و روابط فضایی شناسایی می‌گردند. نتایج براساس رایج ترین نسبت‌ها، ابعاد و مساحت‌ها نشان از تطبیق و ارتباط پیشرو الگوهای فضایی با ترکیب تأثیرپذیر داده‌های اقلیم سرد دارد؛ به نحوی که برخی فضاها با توجه به نوع کاربری و فصول استفاده‌شان دارای تناسبات مشابه و اشکال مقتضی‌اند؛ تمایز فصلی فضاها صرفاً به فصول زمستان و تابستان محدود شده است؛ و جزئیات طراحی براساس فصول سرد بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو بکارگیری الگوهای ساختاری گذشته جهت طراحی در معماری امروز می‌تواند تا حدود زیادی از هدررفت انرژی جلوگیری نماید. Appropriate structural and physical design has been one of the climatic strategies of traditional houses in interacting with nature. Over many years, these houses have tested various types of designs and have now reached a stable structure and have obtained some reproducible principles. This way, not only have they affected the health of the users directly and positively, but also, they have prevented energy wastage, rectified the unhealthy conditions in internal spaces, reduced environmental crises, etc. These principles, however, have been disregarded in the structural aspects of spaces in the modern architecture. Bearing this in mind, the present study aimed to recognize the geometric and proportional patters as well as the standards being employed in the structures of central courtyard, winter halls, and the seasonal rooms designed based on the cold climate. The connections between various spaces were also investigated based on their structural features so that by comparing climatic criteria, we can get to a sustainable designing pattern based on the structural patterns. We can also recognize the most common nature-friendly spatial ratios in this region and make use of them to meet the needs of the modern era. In the current study, 12 traditional houses belonging to Qajar era were investigated. In so doing, the needed information was collected from the spaces affected by the cold climate via field observations and the obtained data were classified. Then using computational methods, logical reasoning, and qualitative as well as quantitative analyses, a series of geometric proportions and spatial relations were detected. The results of the analyses regarding the most common ratios, dimensions, and areas were indicative of the high compatibility of spatial patterns with the cold climate. More specifically, some spaces that are used for similar purposes in special seasons of the year have similar proportions and shapes. The differentiation between the spaces has only been limited to winter and summer. The details of the structures designed for winter have been attended to relatively more. Therefore, the structural patterns employed in the past can be used for designing buildings in the modern era. By doing so, we will be able to reduce most of the energy wastage. مشخصات کالبدی, تناسبات, خانه‌های تاریخی, اقلیم سرد, معماری اردبیل Structural characteristic, Proportions, Traditional Houses, Cold Climate, Ardabil Architecture 55 78 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1885-2&slc_lang=fa&sid=1 mahsa Javadi nodeh مهسا جوادی نوده mahsa.javadi@srbiau.ac.ir 180031947532846009351 180031947532846009351 No Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran azadeh shahcheraghi آزاده شاهچراغی Shahcheraghi@srbiau.ac.ir 180031947532846009352 180031947532846009352 Yes Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran alireza andalib علیرضا عندلیب a.andalib@srbiau.ac.ir 180031947532846009353 180031947532846009353 No Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran