fa هویت گرایی در معماری معاصر کشورهای اسلامی؛ نمونه موردی: عربستان سعودی پژوهشي Research <p>گرایش به هویت و تلاش برای دست یابی به یک معماری باهویت، جریانی کلیدی در معماری معاصر کشورهای اسلامی به شمار می رود. سرزمین عربستان سعودی به عنوان خاستگاه اسلام با اقتصادی رو به رشد در دهه های اخیر، اکنون بستر ساخت و سازهای عظیمی است که معماری معاصر آن را بیش از هر زمان دیگر با چالش هویت و اصالت روبرو کرده است. هرچند پژوهش هایی به صورت پراکنده چالش هویت و هویت‌گرایی را در معماری معاصر عربستان سعودی بررسی کرده اند، کمتر تحقیقی به تحلیل تعامل و تقابل هویت اسلامی با آثار معاصر این کشور پرداخته است. هدف اصلی از این پژوهش شناسایی و تحلیل نسبت مفهوم هویت اسلامی و بومی با معماری معاصر عربستان سعودی است. از این رو سوالات اصلی پژوهش عبارتند از: 1- چه جریان‌ها و گرایش‌هایی در معماری معاصر عربستان قابل تعریف اند؟ و هر یک از این گرایش‌ها چگونه به مفهوم هویت در آثار خود توجه کرده اند؟ 2- رابطه میان نظر (آنچه معماران از طرح خود در ذهن دارند و یا هدفی که در ذهن طراح برای دست یابی به یک معماری باهویت دنبال می شود) و عمل (آنچه در محصول طراحی مشاهده می شود و توسط مخاطب درک می‌شود) در معماری معاصر عربستان سعودی چگونه است؟ بر اساس چارچوب نظری پژوهش آثار معماری معاصر در پنج محور اساسی شامل: 1- ایده ساختاردهنده طرح (کانسپت)، 2- فناوری ساخت (بکارگیری فناوری‌های نوین)، 3- مصالح، 4- شکل و فرم و 5- رابطه با محیط مورد تحلیل قرار گرفتند. از این رو پژوهش با رویکردی بی طرفانه، آثار طراحی شده در دو دهه اخیر را از منظر شاخصه های مذکور مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. این تحقیق در دو لایه صورت پذیرفت. در لایه نخست نظر معمار درباره اثر معماری طراحی شده مورد بحث قرار گرفت. سپس در لایه دوم بر اساس چارچوب نظری ترسیم شده، پژوهشگران آثار مذکور را مورد مطالعه قرار دادند. مقایسه تطبیقی نتایج حاصل از تحلیل نظرات شخص معمار درباره اثر خود، با تحلیلی که توسط پژوهشگران درباره اثر و ویژگی‌های آن به عنوان یک محصول ارائه نمودند؛ مشخص کننده فاصله نظر و عمل در آثار معماری معاصر عربستان سعودی در برخورد با موضوع هویت بود. برای دست یابی به هدف فوق، 50 اثر منتخب از میان آثار شاخص دو دهه اخیر کشور عربستان بر اساس شاخصه های تحلیلی پژوهش مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. سپس با استفاده از نرم افزارهای صفحه گسترده میزان همبستگی میان آراء این دو گروه (نظر طراح و دریافت کارشناسان از طرح) مورد تحلیل قرار گرفت. دستاوردهای پژوهش نشان داد که سهم قابل توجهی آثار شاخص معماری معاصر کشور عربستان سعودی به دست معماران خارجی ساخته شده، که اغلب ایشان از آشنایی کافی با دین مبین اسلام به عنوان دین رسمی آن کشور برخوردار نیستند. تحلیل تنوع شکلی و مفهومی آثار نشانگر آن است که می توان نوعی سرگشتگی را در معماری معاصر عربستان سعودی مشاهده نمود. همچنین دستاوردها موید این نکته است که آنچه در جملات و اظهار نظر معماران در قالب احیای هویت بومی بیان شده، در عمل به تقلید از فرم‌های مشهور در معماری غرب منتهی شده است. از این رو تناقض میان نظر و عمل منجر به نوعی تکثرگرایی و بی نظمی در معماری معاصر عربستان سعودی شده است؛ هرچند کیفیت ساخت در نمونه های تحلیل شده از جایگاه قابل قبولی برخوردار است. بی توجهی به این مقولات و برخورد سطحی با مسئله منجر به گسست از گذشته خواهد شد و پیش بینی می شود که با این روند بحران هویت در این کشورها تعمیق شود.</p> <p>Nowadays Islamic countries more than ever concentrate on identity to revive their dignity at the age of globalization. Countries of west of Asia especially Persian Gulf countries enjoy a prosperous architectural era because of oil well revenues. Saudi Arabia from among them selected purposely to analyses to understand interaction of localization and globalization in contemporary architecture of developing countries. Saudi Arabia as the birthplace of Islam with the growing economy in recent years, is a good context for massive constructions, which result in identity crisis in contemporary architecture. Economic growth during last 40 years in these countries has affected various aspects of their lives. Undoubtedly architecture and urbanism as one of the main substrates were affected by these developments. Limitation of construction technology and engineers&rsquo; abilities in these countries made the Arabs to assign the designing and construction phase of their huge projects to European and American architects and engineers with completely different background and cultural beliefs from Muslims&rsquo;. Although some researches have focused on identity crisis in modern architecture, very few researches have noted the interaction and conflict between the Islamic identity and contemporary architecture. The main objective of this research is to identify and analyze the native and Islamic identity in contemporary architecture of Saudi Arabia. The main research questions are: 1- What are the main current trends in contemporary architecture of Saudi Arabia? And how they have noted the concept of identity in their works? What is the relationship between theory (what the architects have in their minds or the goal they are following to reach an ideal design) and practice (what is observed in final result or understood by people) in contemporary architecture of Saudi Arabia? According to the theoretical framework, current buildings in Saudi Arabia are analyzed based on five general parameters and factors: 1-Main idea forming the design (concept), 2-The Construction Technology, 3- The material in the unit, 4- The shape and form of the unit, 5- the relationship with the surrounding environment. This article analyzed the buildings of the past two decades impartially in terms of the referred parameters. This research consists of two main parts. In the first part the architect&rsquo;s opinion about his/her design was discussed. In the second part researchers analyzed the mentioned works according to the theoretical framework. The comparative analysis of the architect&#39;s comments about his work and researchers&rsquo; inferences can determine the distance between theory and practice of contemporary architecture in Saudi Arabia, then the architect&rsquo;s success in achieving his/her objectives will be determined. This comparison will indicate whether the architects have succeeded in conveying their ideas to people or not. To meet scheduled objectives, fifty artworks were selected randomly from among the buildings designed in the past two decades, and were analyzed according to the main parameters. Then the quantitative data were transferred to SPSS22 software to determine the correlation between these two groups. Studies conducted indicate that a considerable proportion of contemporary architecture in the Kingdom of Saudi Arabia are design by foreign architects who are not familiar enough with Islam as the official religion of the country. We can see some puzzlement in contemporary architecture due to the diversity of forms and concepts. The architects&rsquo; description about their own works indicated that the main trends of contemporary architecture are in the use of postmodern forms, conceptualism, prevalent structures and modern materials. The findings indicate what architects statements and opinions expressed in the form of Islamic revival, is leading to imitate the famous forms of ancient architecture in practice. In fact, imitation of ancient forms and reconstruction of them by modern technologies means the expression of Islamic and native identity in contemporary architecture to most of the foreign architects. This leads to a contradiction between the theory and practice in contemporary works, although the construction quality of the analyzed samples is remarkable. To solve these problems it is essential to assign projects to vernacular architects and engineers where possible. Native architects with Islamic culture and beliefs will be more capable than foreign ones in expression and manifestation of Islamic identity in their works. On the other hand foreign architects should change their strategies in dealing with problems. Avoiding imitation of old patterns, getting more information about theories, Islamic culture, main needs and aspirations of Muslims are some of these strategies helping the architects to deal with the referred problems. These challenges make some serious threats and challenged contemporary architecture of developing countries. The results of the paper show that new architectural technologies and revivalist trends are the most important players in contemporary architecture of developing countries such as Saudi Arabia and other Persian Gulf countries because of their richness in cultural heritage, spiritual findings and local identity.</p> کشورهای اسلامی, عربستان سعودی, معماری معاصر, فناوری‌های نوین, هویت گرایی. Islamic countries, Saudi Arabia, contemporary architecture, identity, new architectural technologies. 57 74 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-53-5&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadjavad Mahdavinejad محمدجواد مهدوی نژاد 180031947532846001711 180031947532846001711 Yes Paria Saadatjoo پریا سعادت جو 180031947532846001712 180031947532846001712 No