Journal of Researches in Islamic Architecture

fa بررسی وجود نظم شبه تناوبی در تزئینات گنبدخانه تاج الملک مسجد جامع اصفهان Investigating the existence of quasi-periodic order in the decoration of the dome of Taj Al-Molk in Jame’ Mosque of Isfahan مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research برای پوشاندن سطوح توسط اشکال هندسی، از دو شیوه تناوبی یا شبه‌&rlm;تناوبی استفاده میشود. در روش تناوبی واحد تکرار بر مبنای تقارن انتقالی است؛ اما روش شبه‌&rlm;تناوبی فاقد تقارن انتقالی و بسیار پیچیدهتر از روش تناوبی است. نظم شبه‌&rlm;تناوبی از جمله انتظام‌های خُرد‌مقیاس موجود در مواد طبیعی نیز هست. شبه‌بلورها -مواد دارای این نظم که در اواخر قرن بیستم به وجود آنها پی برده شد- تقارنی خاص از خود بروز می‌دهند و قواعد بلورنگاری متعارف را که بر مبنای تقارن انتقالی است؛ نقض می‌کنند. تحقیقات اخیر در این زمینه نشان می‌دهند که معماران ایرانی از قدیم با نظم شبه&rlm;‌تناوبی آشنایی داشته‌اند. استفاده از این نظم تاکنون در تزئینات سه بنای تاریخی ایران به اثبات رسیده است که قدیمی‌ترین آنها گنبد کبود مراغه و مربوط به اواخر قرن ششم هجری (اواخر عهد سلجوقی (سلجوقیان عراق)) می‌باشد. سوال اصلی تحقیق این است که آیا بنای دیگر (قدیمیتر)ی در ایران وجود دارد که دارای تزئیناتی با نظم شبه‌&rlm;تناوبی باشد؟ این مقاله با این فرضیه که معماران ایرانی حداقل از اوایل دوره سلجوقی سابقه آشنایی با این نظم خاص هندسی را داشتهاند؛ هدف اصلی خود را در بررسی تزئینات گرهچینی گنبدخانه تاجالملک (481ه.ق) -که از بناهای مهم این عصر است- قرار داده است. روش تحقیق این مقاله بر مبنای روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و استدلال منطقی میباشد؛ که بر طبق آن، شبکه زیرساختی هندسی در تزئینات گرهچینی بناهای مطالعه شده قبلی مورد مقایسه قرار گرفته و مبنایی جهت دستیابی به نتایج جدید در این تحقیق شدهاند. با مقایسه نظم موجود در نقوش گنبدخانه تاج‌الملک با ساختار شبه‌بلورها، مشخص شد که حداقل یکی از گره‌چینی‌های داخلی آن دارای چینشی با نظم شبه‌&rlm;تناوبی (از نوع تقارن دورانی درجه هفت) می‌باشد. بدین ترتیب، این قدیمی‌ترین نمونه معماری از هنر هندسه دارای نظم شبه‌&rlm;تناوبی در ایران می‌باشد که تاکنون شناسایی و معرفی شده است و قدمت استفاده از نظم شبه&rlm;‌تناوبی در معماری ایرانی به اواخر قرن پنجم هجری انتقال می‌یابد. Two methods, periodic or quasi-periodic, are used to cover surfaces with geometric shapes. In the periodic method, the unit of repetition is based on transitional symmetry; But the quasi-periodic method lacks transitional symmetry and is much more complex than the periodic method. Quasi-periodic order is also one of the micro-scale arrangements found in natural materials. Quasi -crystals -materials of this order that were discovered in the late twentieth century- exhibit a special symmetry and violate the rules of conventional crystallography, which are based on transitional symmetry. Recent research in this field shows that Iranian architects have long been familiar with the quasi-periodic order. The use of this order has so far been proven in the decoration of three historical monuments of Iran, the oldest of which is the Gonbad-e-kabood of Maragheh and belongs to the late sixth century AH (late Seljuk era (Seljuks of Iraq)). The main question of the research is whether there is another (older) building in Iran that has decorations with a quasi-periodic order? This article, with the hypothesis that Iranian architects have been familiar with this particular geometric order at least since the early Seljuk period, aims to study the knotted decorations of the Taj al-Molk dome (481 AH), which is one of the most important buildings of this era. Is, put. Research method This article is based on descriptive-analytical research method and logical reasoning; according to which, the geometric infrastructure network in the knotted decorations of the previously studied buildings has been compared and has become the basis for achieving new results in this research. Comparing the order in the designs of Taj Al-Molk dome with the structure of quasi-crystals, it was found that at least one of its internal nodes has an arrangement with a quasi-periodic order (of the seventh-degree rotational symmetry type). Thus, this is the oldest architectural example of the art of geometry with quasi-periodic order in Iran, which has been identified and introduced so far, and the use of quasi-periodic order in Iranian architecture dates back to the late fifth century AH. تزئینات هندسی, گره‌چینی, نظم شبه‌تناوبی, شبه بلور, گنبد تاج‌الملک Geometric decorations, knotting, quasi-periodic order, quasi-crystal, gonbad Taj Al-Molk 39 54 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1754-1&slc_lang=fa&sid=1 Nooraldin hazrati نورالدین حضرتی ayhanhazrati@yahoo.com 180031947532846007156 180031947532846007156 No urmia university Sahel Dezhpasand ساحل دژپسند s.dejpasand@urmia.ac.ir 180031947532846007157 180031947532846007157 Yes urmia university