Journal of Researches in Islamic Architecture

fa تبیین مؤلفه‌ها و شاخص‌های شهر امن با رویکرد اسلامی Manifesting the Concept of Water in the Paradise of Quran and Persian Garden مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research شهر امن اسلامی یکی از ساحت‌های عینی مفهوم شهر اسلامی است. می‌توان با بازخوانی متون اسلامی در حوزه امنیت در شهر و شهرنشینی اسلامی، مؤلفه‌های بنیادین دینی ناظر بر هستی شهر امن اسلامی را جستجو نمود. مؤلفه‌های کالبدی و غیرکالبدی برخاسته از ارزش‌ها و تعالیم وحیانی اسلام.<br> به عبارتی شهر امن اسلامی، حاصل اعتقادات و درک قوانین و اصول اسلام است. ویژگی اساسی آن از دو عامل قرآن و سنت نشأت گرفته و دارای وجوه تمایز بارزی ناشی از ایدئولوژی، تفکرات و باورهای غالب اسلامی می‌باشد. مبانی نظری طرح و ساخت آن مشتمل بر اصول و معیارها و ضوابط و قوانین اسلامی و شهری ساخته شده بر مبنای عمل به اصول و احکام دین و شریعت است.<br> مجال کوتاه این مقاله، درپاسخ به پرسش راهبردی چگونگی گذار از ذهنیت شهر امن اسلامی به عینیت آن، مدخل ورود به سه وادی است: 1. چیستی مفهوم شهر امن اسلامی با لحاظ تعریف ساختی شهر، 2. بنیان معرفت شناسانه اندیشه‌ی شهر امن اسلام، 3. مدخلی بر الگوی توسعه شهر امن اسلامی. در این نوشتار، ضمن تبیین بیانیه چشم‌انداز شهر امن اسلامی بر اساس اصل اول از اصول دین اسلام به نام «توحید» به&rlm;عنوان پارادایم اصلی پژوهش، به بررسی عواملی که در تجلی و بروز شهر امن اسلامی مؤثرند؛ پرداخته می‌شود. در تدوین مدل مفهومی شهر امن بر پایه چارچوب نظری تحقیق، فلسفه امنیت از دیدگاه شهید مطهری، بررسی گردید. از این‌رو، چارچوب نظری علل اربعه، متخذ از فلسفه اسلامی، پشتیبان نظـری مباحث فلسفی امنیت بوده است. بر اساس چارچوب مذکور، امنیت به‌عنوان امر حادث، چهار علت «مادی»، «صوری»، «فاعلی» و «غایی» دارد. با توجه به اینکه مکتب فلسفی شهید مطهری حکمت متعالیه است؛ تلاش شده است مکتب امنیتی متعالیه ایشان در محورهای چهارگانه مذکور، مورد تحلیل قرار گیرد. راهبردهای این پژوهش به لحاظ هدف، توسعه‌ای و کاربردی و به لحاظ رویکرد (ویژگی و ماهیت داده‌ها)، کیفی؛ و به لحاظ ماهیت و روش، توصیفی از نوع تحلیل محتوا؛ و در بخش چارچوب نظری (علل اربعه فلسفی)، استفهامی است. در این پژوهش رویکرد اصلی نظری و پارادایم تحقیق، اصل «توحید» به‌عنوان اصل اساسی دین اسلام، و هدف آن تبیین مفهوم امنیت در شهر است؛ لذا در استخراج ویژگی‌های اصلی تحقیق، از راهبرد پژوهش پس‌کاوی استفاده خواهد شد.<br>  لذا با توجه به مسأله امنیت شهر، مدل «مؤلفه های مؤثر در تحقق شهر امن اسلامی» به&rlm;عنوان یافته ی تحقیق در قالب جدولی برابر چارچوب نظری اندیشه اسلامی و بر پایه آیات قرآن کریم تدوین شده است.<br>   The Holy Quran, as the guiding book of mankind, contains a collection of divine verses in which there are innumerable truths and mysteries, and is the greatest manifestation of the emergence of a truth in the material body. So that the truth of heaven appears in the material form and the architecture of the garden. Contrary to the simple appearance of Persian garden, the structural and semantic complexities resulted from the combination of four elements in the Persian garden are in accordance with the Paradise; in fact, the influence of water element as the main existential factor in the pattern of Persian garden and its sanctity in Iranian thoughts are evident and more important. So that water is a vital element in preserving the dignity of heaven in the manifestation and appearance of it in the Persian garden. An interpretative research methodology is adopted in this study, which is based on the analysis of contents of Quran verses. This study seeks to find out the manifestation of the water elemente in the physical and functional system of the Persian garden with its image in the Paradise. A comparison of Persian garden and the Paradise from the perspective of Holy Quran and the interpretations of Al-Imran Surah show that the functional system of Persian garden corresponds with the names of the Paradise, which are proportional to its rank and place, and the element of water in the physical system of Persian garden corresponds to different faces of water in the functions of the Paradise شهر امن اسلامی, توحید, امنیت, مؤلفه‌های طبیعی, مؤلفه‌های مصنوع, مؤلفه‌های انسانی. water, Paradise, Persian garden, Manifestation, physical and functional system, Al-Imran Surah. 125 152 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-182-144&slc_lang=fa&sid=1 Azita Balai Oskuee آزیتا بلالی اسکویی a.oskoyi@tabriziau.ac.ir 180031947532846005094 180031947532846005094 Yes دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز Mohammdali Keynejad محمدعلی کی‌نژاد 180031947532846005095 180031947532846005095 No دانشگاه صنعتی سهند تبریز Najmeh Zakipour نجمه زکی‌پور زکی‌پور 180031947532846005096 180031947532846005096 No دانشگاه هنر اسلامی تبریز