fa سلسله مراتب تشخّص عناصر شهر در ارسن شهری در سبک های شهرسازی دوران اسلامی ایران مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research میزان تشخص عناصر اصلی شهر به ویژه بناهای مذهبی، در سیمای شهرهای اسلامی از گذشته تا به امروز، تغییرات بسیاری داشته است. نما، ‌ارتفاع و موقعیت بنا در پلان شهر از جمله راه های ایجاد تشخص است. همچنین در ادوار مختلف برخی بناها با فعالیت های خاص در بستر شهر تشخص یافته اند. عناصری که در گذشته مسجد، ‌بازار، خانقاه،‌ مزار، حمام، آب انبار، تکیه و حسینیه، مدرسه و ارگ بودند و امروز بناهای سیاسی، اداری،‌ تجاری و گاه مسکونی و مذهبی. این که چه عناصری تشخص بیشتری دارند ریشه در ایدئولوژی حاکمان وقت و یا سازندگان بنا دارد. از میان عناصر شهری، تشخص بناهای مذهبی از پر مناقشه‌ترین موارد است. هدف این پژوهش، گونه‌شناسی تشخص بناهای مهم ارسن شهری به ویژه بناهای مذهبی است که می‌تواند برای طراحی شهری معاصر راه‌گشا باشد.<br> این پژوهش با تحلیل بستر شکل‌گیری شیوه‌های چهارگانۀ معماری ایرانی اسلامی و همچنین با شیوۀ پدیدار شناسی از عمل به نظر، به گونه شناسی تطبیقی تشخص عناصر شهری در سیمای شهرهای سنتی ایران پرداخته است. در ادامه پژوهش، تلاش می‌شود با معیارهای نظری و فرهنگی به نقد و ارزیابی عناصر شاخص شهری پرداخته شود.<br> براساس یافته های به دست آمده دو گونه برخورد در تشخص سیمای شهری از هم قابل تفکیک است. گونۀ نخست ضرورت گرا - کارکردگرا است که ظهور و تشخص بناها را بیش از سیما، در موقعیت قرارگیری در شهر دنبال می‌کند و چندان به تمایز زیباشناسانه اهمیت نمی‌دهد. این گونۀ تشخص در دوره های نخست تمدن اسلامی‌ (شیوۀ خراسانی) همچون ارسن شهری نایین بیشتر رایج بود. در گونۀ دوم بر تشخص زیباشناسانۀ بناها به ویژه بناهای مذهبی تأکید می‌شود. تشخص بنا در شهر، از مرحله تشخص به واسطه کارکرد و موقعیت شهری به مرحله ایجاد تشخص از طریق نما و برخورد زیباشناسانه با آن سیر می‌کند، سپس در دوره صفویه با نگاهی تعادلی، علت تشخص ترکیبی است از عملکرد و موقعیت بنا در شهر و پرداخت زیباشناسانه به نمای آن. این پژوهش دورۀ صفویه را به عنوان رویکردی متعادل در نحوه تشخص یافتن عناصر شهری معرفی کرده و تداوم الگوهای این دوره را توصیه می‌نماید.<br> &nbsp; The recognition of main urban elements, specially the holy monuments, have had changed a lot in the image of the Islamic city since past to present. Fa&ccedil;ade, height and position of building are some of the ways of making recognition. In each period, some of the buildings with specific activities are recognized. Buildings which was mosque, bazaar, monastery, tomb, bath, reservoir, mounth, school or citadel, now is transformed to political, administrative, commercial or sometimes residential and religious one. It has root in the mind of the governors or the builder of the buildings that which one is more recognized. Among all of urban activities, the recognition of religious buildings is the most disputed one. The aim of this research is the typology of recognition of the main buildings of the city centre, specially the religious ones, in order to be beneficial for the contemporary urban design.<br> This research initially tries to distinguish different types of recognition of special elements in the image of city, with the phenomenological approach from theory to practice. Then it attempts to assess them with theoretical and cultural criteria.<br> According to the consequences, tWo types of encounter with the recognition of urban image can be distinguished. The first type is need &ndash; oriented and functionalist which follow emergence and recognition of buildings in plan, much more than image and dosent pay much attention to aesthetic preferences. This type of recognition was more common in the earlier periods of Islamic civilization (Khorasani Style) such as Naeen city centre. In the second type, the emphasis is on the aesthetic recognition of buildings, specially the religious ones. Cities which belong to this type, last two periods of conflicting identities. This evolution reached a balance between these orientations in the safavid period. This research tries to introduce the safavid period as a balanced tendency in consideration of proper recognition of each building and suggest the continuation of its patterns.<br> &nbsp; ارسن شهری, تشخص بنا, مزار و خانقاه,‌ مسجد,‌ ضرورت گرایی, کارکردگرایی. City Centre, Recognition of building, tomb and monastery, mosque. 85 102 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-182-106&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Hamzenejad مهدی حمزه نژاد hamzenejad@iust.ac.ir 180031947532846004756 180031947532846004756 Yes دانشگاه علم و صنعت ایران Mostafa Seirafianpour مصطفی صیرفیان پور seirafianpour@shdu.ac.ir 180031947532846004757 180031947532846004757 No دانشگاه شهاب دانش قم