Journal of Researches in Islamic Architecture

fa تجلی عالم مثال در طراحی فضای شهری، سیری از خیال تا واقعیت موردپژوهی: میدان قبله شهر مشهد مقدس Manifestation of Mundus Imaginalis in Urban Design, from Imagination to Reality Case Study: Qibla plaza, Mashhad مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research فرهنگ و دانش ایرانی- اسلامی، گنجینه&rlm;ای غنی از اصول و معیارهای بهتر زیستن در زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی می‌باشد. با نگاهی به تمدن و تاریخ اسلامی، می‌توان دریافت همواره بازتاب اندیشه‌های مذهبی و فرهنگی حاکم در قالب ابعاد مختلف زندگی از جمله معماری و شهرسازی، قابل شناسایی بوده است. با این حال یکی از موضوعاتی که کمتر در شهرسازی معاصر بدان توجه می‌شود؛ و منجر به بحران هویتی در عصر حاضر شده است؛ فراهم آوردن امکانی برای تلفیق هنر طراحی فضاهای شهری با هنر و معنویت اسلامی می‌باشد. هنری که بتواند نمودی از عالم مثال و خیال‌انگیز آسمانی بر روی زمین باشد و همواره باور و ارزش‌های اعتقادی مردم را متذکر شود. از این رو، پژوهش حاضر با هدف استخراج اصول کاربردی از میان نظریات  اندیشمندان اسلامی، ابتدا  نظریات مرتبط با موضوع ادراک، عالم مثال و خیال از دیدگاه اندیشمندان اسلامی و ایرانی را گردآوری و دسته‌بندی نموده؛ و پس از آن به بررسی چگونگی کاربرد این اصول در فضاهای شهری ایرانی پرداخته است. مقاله حاضر دارای رویکرد کیفی بوده و همچنین بر پایه پارادایم «تفسیر گرایی» بنا شده است. روش تحقیق از نوع «تحلیلی-تطبیقی» بوده و در جهت تبدیل نظریات بنیادین به نظریات کاربردی تلاش می‌نماید. در این راستا، به منظور تبیین روشن موضوع، میدان قبله مشهد نیز به عنوان محدوده‌ی مورد مطالعه انتخاب گردیده و در انتها چارچوبی برای راهنمای طراحی این میدان تدوین شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد عالم خیال و تجلیات آن همواره در نظریات اندیشمندان بزرگ مورد توجه بوده و نمود آن در فضاهای شهری در قالب عناصر مختلف که مهم‌ترین آن‌ها نور و هندسه می‌باشد؛ تجلی می‌یابد. بدین منظور، یکی از مهم‌ترین اصول در وادی خیال که امر «زوجیت» است در قالب اصول چهارگانه «روشنایی و تاریکی»، «درون و برون»، «سکون و حرکت» و «تقارن و عدم تقارن» در شهر قابل استفاده می‌باشد. این اصول به صورت تطبیقی با معیارهای طراحی شهری در قالب کیفیت‌های «سلسله‌مراتب، وحدت در عین کثرت، تأکید، تباین، این همانی، تعادل حسی، تناسبات، یکبارگی و دربرگیرندگی» و همچنین ارائه‌ی راهکارهایی در ذیل هریک، نشان داده شده‌اند. If one looks with the eye of discernment upon the extremely varied manifestations of Islamic art over vast expanses of space and time, the question arises as to the source of the unifying principles of this art. What is the origin of this art and the nature of this unifying principle whose dazzling effect can hardly be denied? The question of the origin of Islamic art and the nature of the forces and principles which brought this art into being must therefore be related to the world view of Islam itself, to the Islamic revelation, one of whose radiations is directly the sacred art of Islam and indirectly the whole of Islamic art. there is an inner nexus between Islamic architecture and Islamic cosmology and angelology. The Islamic cosmos is based on the emphasis upon God as the Unique Origin of all beings, on the hierarchy of existence which relies upon the One and is ordered by His Command, on the levels of existence which relate matter to the subtle world, the subtle world to the angelic, the angelic to the archangelic, the archangelic to the Spirit or al-ruh and the Spirit to God's primordial creative act. This cosmos is based on order and harmony which is more than the result of the direct manifestation of the One in the many. By examining the past works of architecture and urbanization, we can see the traces of the manifestation of the imaginary universe in the artwork. One of the examples for these works are Safavid dynasty monuments, such as Imam's mosque in Isfahan, which is an example of the application and expression of the other world in architecture. Iranian-Islamic culture and knowledge are a rich treasure of the principles and Criterions in all social, economic, cultural and other fields of life. By Looking at Islamic history and civilization, we can always find the reflection of religious and cultural ideas in all aspects of life, including architecture and urbanization. However, one of the issues that is less contemplated in contemporary urbanism, which has led to an identity crisis in the present era, is to provide an opportunity to combine the art of designing urban spaces with Islamic spirituality and art. this kind of art can illustrate the example of the other world by revealing the signs of world of imagination on earth and always point out the beliefs of the people. Hence, the present study aims to derive the applied principles from among these theories. at first we have discussed and categorized theories related to the subject of perception, the imaginary world and the imagination. these theories have been brought up from the point of view of the Islamic Philosophers and Theorists. then it has been examined how these principles are applied in the Iranian-Islamic urban design. The present paper has a qualitative approach and the research is based on "interpretiveism" paradigm. The research method is "analytical-comparative" and it tries to transform fundamental ideas into applied theories. In this regard, in order to clarify the subject, the Qibla Square of Mashhad has also been selected as a case study and finally, a design framework has been developed. The research results show that the universe of imagination and its manifestations have always been considered in the views of great Philosophers; and its appearance in urban spaces can be expressed as different kind of elements, which most notably are light and geometry. For this purpose, one of the most important principles in the world of imagination is "duality", which is based on the four principles of "light and darkness", "inside and outside", "motion and motionless" and "symmetry and asymmetry". These principles are presented in a comparative manner with urban qualities in the form of "hierarchy, unity while plurality, emphasis, contrast, parity, balance, proportions, integrity, and inclusiveness, etc", as well as the solutions below each. ادراک, خیال, عالم مثال, فضای شهری, اصول و معیارهای طراحی شهری, میدان قبله شهر مشهد. Perception, Imagination, Mundus Imaginalis, Urban Space, Urban Design Principles and Criteria, Qibla Square of Mashhad. 1 20 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-182-101&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Abdolhadi Daneshpour سید عبدالهادی دانشپور 180031947532846004324 180031947532846004324 Yes دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران Zahra Ghafari azar زهرا غفاری آذر 180031947532846004325 180031947532846004325 No دانشجوی کارشناسی ارشد رشته طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران Fatemeh Dorosti فاطمه درستی 180031947532846004326 180031947532846004326 No دانشجوی کارشناسی ارشد رشته طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران