Journal of Researches in Islamic Architecture

fa مراتب ادراک گردشگری میراث از منظر دیدگاه اتحاد عاقل و معقول ملاصدرا؛ موردکاوی مسجد کبود تبریز The Hierarchies of Heritage Tourism Perception from the Perspective of Mulla Sadra's "Union of the Intellect and the Intelligible": A Case Study of the Blue Mosque of Tabriz جايگاه حکمت نظری و عملی اسلام در معماری و شهرسازی Definition of Islamic practical and theoretical wisdom in architecture and urbanism پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">با وجود ارزش‌های فرهنگی معماری میراث، این میراث گردشگری سطوح پیچیده‌تری از ادراک را شامل می‌شود. ادراک فضای معماری توسط گردشگران متناظر است با پاسخگویی به نیازهای سطوح مختلف انسان که به‌عنوان بخشی از گردشگری فرهنگی، به دنبال بازشناسی روح فرهنگ و جهانبینی جامعه مقصد است که دیدگاه اتحاد عقل، عاقل و معقول مبنای نظری آن قرار میگیرد. بنابراین مسئله پژوهش، بررسی شکاف بین سطوح مختلف ظرفیت معماری اسلامی-ایرانی و میزان ادراک گردشگران میراث، براساس نظریه «اتحاد عقل، عاقل و معقول» ملاصدرا است. سوالات پژوهش بر این استوارند که ادراک فضای معماری از دیدگاه اتحاد عاقل و معقول ملاصدرا دارای چه مراتبی است و گردشگران میراث تا چه میزان به مراتب ادراک از دیدگاه اتحاد عاقل و معقول در مسجد کبود تبریز دست می‌یابند؟ روش پژوهش در بخش نظری به صورت مرور ادبیات سیستماتیک بوده و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای است؛ به‌طوریکه مراتب ادراک فضای معماری در سه مرتبه ادراک، خیالی و عقلی براساس مبانی دیدگاه اتحاد عاقل و معقول شامل حضوری‌بودن علم، اتحادی‌بودن ترکیب ماده و صورت، حرکت جوهری نفس، حدوث جسمانی نفس و بقای روحانی آن و کل‌القوی‌بودن نفس در قالب ماتریس تبیین می‌گردد. روش پژوهش در بخش میدانی، به صورت پیمایشی بوده و روش گردآوری اطلاعات پرسشنامه است. براساس یافته‌های پژوهش، ادراک سلسله‌مراتبی در آثار معماری به‌ترتیب در مرتبه حسی، خیالی و عقلی تایید می‌گردد که در مرتبه حسی، انعکاس ملموسی از عینیت بنا؛ در مرتبه خیالی، ساختار خیالی از ماهیت بنا و در مرتبه عقلی، آگاهی از مفاهیم نهفته در بناست. ادراک فضای معماری در سطوح پایین‌تر بیشتر توسط گردشگران مسجد کبود تبریز صورت گرفته و در سطوح بالاتر ادراک کمتری را از طرف آنان داشته‌است. بر این اساس، لازم است تجربه‌ای چندلایه از میراث فرهنگی صورت گیرد تا در این مسیر، شکاف میان دیدن و درک کردن، کاهش یابد. چنین تجربه‌ای نه تنها میراث را به‌عنوان کالایی بصری، بلکه به‌مثابه پلی زنده برای ارتباط فرهنگی و خودشناسی گردشگر تثبیت می‌کند.</div> <div style="text-align: justify;">Despite the cultural values inherent in heritage architecture, this type of tourism entails more complex levels of perception. The perception of architectural space by tourists corresponds to addressing the needs of different levels of human existence. As part of cultural tourism, it seeks to rediscover the spirit of culture and the worldview of the host society, for which the perspective of the ":union: of the Intellect, the Intellecting Subject, and the Intelligible" serves as its theoretical foundation. Therefore, the problem of this research is to examine the gap between the various levels of capacity in Islamic-Iranian architecture and the extent of heritage tourists' perception, based on Mulla Sadra's theory of the ":union: of the Intellect and the Intelligible". The research questions are: what are the levels of architectural space perception from the perspective of the :union: of the Intellect and the Intelligible, and to what extent do heritage tourists achieve these perceptual levels in the Blue Mosque of Tabriz? The method of research in the theoretical section is a systematic literature review with library data collection; such that the levels of architectural space perception in three stages—sensory perception, imaginary perception, and intellectual perception—are explained based on the foundations of the :union: of the Intellect and the Intelligible, including: knowledge by presence (presential knowledge), unificational (not supplemental) composition of matter and form, substantial motion of the soul, substantial occurrence of the soul and its spiritual permanence, and the all-encompassing faculty of the soul, all presented in the form of a matrix. The method of research in the field section is survey-based, and data collection is via questionnaire. According to the research findings, hierarchical perception in architectural works is confirmed, proceeding sequentially through sensory, imaginary, and intellectual levels. At the sensory level, there is a tangible reflection of the building's objectivity; at the imaginary level, an imaginative structure of the building's essence; and at the intellectual level, awareness of the concepts embedded in the architecture. The perception of architectural space at lower levels is more prevalent among tourists of the Blue Mosque of Tabriz, while higher levels of perception are achieved to a lesser extent. On this basis, it is necessary to create a multi-layered experience of cultural heritage to reduce the gap between seeing and understanding. Such an experience establishes heritage not merely as a visual commodity, but as a living bridge for cultural connection and tourist self-awareness.  </div> مراتب ادراک, گردشگری میراث, اتحاد عاقل و معقول, ملاصدرا, مسجد کبود تبریز. Perceptual Hierarchies, Heritage Tourism, Union of the Intellect and the Intelligible (Ittiḥād al-‘Āqil wa al-Ma‘qūl), Mulla Sadra, Blue Mosque of Tabriz 0 0 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-129-2&slc_lang=fa&sid=1 Farzaneh Salahimehr فرزانه صلاحی‌مهر f.salahimehr@tabriziau.ac.ir 1800319475328460010960 1800319475328460010960 No Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. Parisa Hashempour پریسا هاشم‌پور p.hashempour@tabriziau.ac.ir 1800319475328460010961 1800319475328460010961 Yes Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.