fa مطالعه تطبیقی معماری مساجد شیعه و سنی از منظر مبانی فقه (آیات و روایات) مذاهب تشیع و تسنن (مورد مطالعاتی: مساجد شیعه و سنی دوره قاجار در کردستان و کرمانشاه) فقه، حقوق و اخلاق در معماری و شهرسازی اسلامی Islamic jurisprudence, low and ethics in architecture and urbanism. پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA"><span style="color:black">شناخت مذاهب اسلام و تعالیم فقهی آن‌ها در مسیر شناخت هنر و معماری اسلامی، امری ضروری است که زوایای بیشتری از مبانی حکمت عملی اسلام و نمود آن در معماری را آشکار می‌سازد. معماری مسجد به‌عنوان درخورترین بنای بازتاب‌دهنده عقاید اسلامی، با شناخت مبانی اعتقادی مذاهب بزرگ اسلام، یعنی تسنن و تشیع به طور کامل‌تری امکان‌پذیر خواهد بود. مطالعه تطبیقی میان مساجد مربوط به این مذاهب علاوه بر شناسایی ویژگی‌های معماری اسلامی بخش بزرگی از تاریخ و فرهنگ نقاط گوناگون تمدن اسلامی را نیز مشخص می‌سازد. هدف این پژوهش چگونگی تأثیر مبانی فقهی هر یک از مذاهب شیعه و سنی بر معماری مساجد آن‌ها و یافتن شباهت‌ها و تفاوت‌های این مساجد می‌باشد. به این منظور بامطالعه آیات و روایات اهل‌تشیع و تسنن، مهم‌ترین مبانی فقهی هریک از مذاهب به‌دست‌آمده و نمود آن‌ها در پنج مسجد سنی و پنج مسجد شیعی دوره قاجار در استان‌های کردستان و کرمانشاه بررسی شد. سپس با استفاده از روش تحلیل تطبیقی، موارد اشتراک و افتراق مشخص گردید. </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black"></span></span></span></span><br> <span dir="RTL" lang="FA"><span style="color:black">مبانی فقهی هریک از مذاهب شیعه و سنی به دو صورت کلی مستقیم و غیرمستقیم بر معماری مسجد تأثیر می‌گذارد. براین‌اساس می‌توان مؤلفه‌های کالبدی مساجد را در پنج گروه تقسیم‌بندی کرده و مطابقت آنها را با مبانی فقهی سنجید. مساجد شیعی موردمطالعه در این پژوهش تأثیرپذیری بیشتری از مبانی فقهی دال بر شیعه بودن را نشان می‌دهند و محوریت تمدنی بیشتری در آنها به چشم می‌خورد.</span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="color:black">Understanding the jurisprudential teachings of Islamic schools of thought is essential for appreciating Islamic art and architecture, as it reveals reveal broader dimensions of Islamic wisdom expressed through built forms. The mosque, as the most comprehensive architectural typology in Islamic culture, serves as a significant reflection of Islamic beliefs. To fully grasp mosque architecture, one must acknowledge the doctrinal principles of the two primary Islamic sects&mdash;Shi&#39;ism and Sunnism. A comparative analysis of mosques associated with these sects not only highlights their architectural features but also illuminates the cultural and historical contexts across various regions of the Islamic world.</span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="color:black">This research investigates how the jurisprudential principles of Shi&#39;a and Sunni Islam shape mosque architecture, identifying both similarities and differences. The study examines Quranic verses and Hadiths from each tradition to extract key jurisprudential foundations and analyzes five Sunni and five Shi&#39;a mosques from the Qajar period located in the provinces of Kurdistan and Kermanshah. Through comparative analysis, the research identifies points of convergence and divergence.</span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="color:black">The findings reveal that the jurisprudential principles of both sects influence mosque architecture in both direct and indirect ways. Consequently, the physical components of the mosques are categorized into five distinct groups, evaluated according to their respective sectarian principles. The analyzed Shi&#39;a mosques exhibit a stronger alignment with jurisprudential elements specific to Shi&#39;a doctrine and demonstrate a more pronounced civilizational significance in their architectural expression.</span></span></span></span></span></div> مبانی فقه شیعی, مبانی فقه اهل‌سنت, مساجد دوره قاجار, مساجد کردستان, مساجد کرمانشاه. Shi'a jurisprudential foundations, Sunni jurisprudential foundations, Qajar-era mosques, Kurdistan mosques, Kermanshah mosques. 0 0 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2337-1&slc_lang=fa&sid=1 Morvarid Barar مروارید برار morvarid_barar@yahoo.com 1800319475328460010523 1800319475328460010523 No Department of Theoretical science and Higher Art study, Iran University of Art, Tehran, Iran. گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. Davod Ranjbaran داود رنجبران ranjbaran@art.ac.ir 1800319475328460010524 1800319475328460010524 Yes Department of Theoretical science and Higher Art study, Iran University of Art, Tehran, Iran. گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. Alireza Razeghi علیرضا رازقی Razeghi@art.ac.ir 1800319475328460010525 1800319475328460010525 No Department of Conservation and Restoration, Iran University of Art, Tehran, Iran. گروه مرمت و احیاء بناها و بافت‌های تاریخی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.