Journal of Researches in Islamic Architecture

fa گونه‌شناسی خانه‌های تاریخی شهر اصفهان، از دوران صفوی تا اواخر قاجار Typology of historical houses in Isfahan, from the Safavid era to the late Qajar period مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">در عصر حاضر بی‌توجهی و فراموشی شیوه‌های معماری گذشته و هویت آن‌ها، کیفیت مسکن امروزی را تحت تاثیر قرار داده است؛ در صورتی که درک و شناخت ساختار خانه‌های تاریخی می‌تواند هم‌چون پلی برای ارتباط معماری گذشته و معماری مسکن مناسب امروزی، سودمند واقع شود. خانه‌های تاریخی ایران همواره در هم‌سازی با بستر جغرافیایی و همچنین پاسخگویی به ابعاد متنوع نیازهای فرهنگی و معیشتی انسان بنا شده است. در این میان، خانه‌های تاریخی شهر اصفهان از برجسته‌ترین نمونه‌ها بوده و مستلزم شناخت و تحلیل‌های عمیقتر است. نوشتار حاضر با هدف دستیابی به الگوهای ساخت خانه در شهر اصفهان به تحلیل گونه‌شناسی این بناها می‌پردازد. در این پژوهش، 33 خانۀ مسلمان‌نشین واقع در بافت تاریخی شهر اصفهان از دوران صفوی تا اواخر قاجار مورد مطالعه قرار می‌گیرد. رویکرد روش‌شناسی، کیفی و از نوع گونهشناسی است. در اینجا گونه به مثابه یک واقعیت چند بعدی، مرکب از اندام‌های کالبدی و طرحواره‌ها در نظر گرفته شده است. برای مطالعه اندام‌های کالبدی مراجعه مستقیم به بناها، برداشت‌های دو بعدی و ترسیم سه بعدی انجام شده و بررسی طرحواره‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و تکمیل پرسشنامه‌های باز کیفی در محل، صورت پذیرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، خانه‌های تاریخی شهر اصفهان بر اساس اندام فضایی اصلی واقع در جبهه اصلی حیاط مرکزی، به سه گونه شکم‌دریده، تالاردار و ایوان‌دار قابل دسته‌بندی است. این گونه‌ها، هر یک به مثابه قالب‌هایی هستند که با داشتن تفاوت‌های عمده در اندام‌های کالبدی و نظام فضایی‌ـ سازه‌ای، شیوه خاصی از زندگی در درونشان جاری است. در گونه شکم‌دریده، اندام چلیپایی شکل در محور مرکزی حیاط با یک سازهای مشخص شامل چهار طاق کژاوه حول طاق کلمبو، واقع شده است. در گونه تالاردار، در محور میانی حیاط، فضایی مستطیل شکل قرار می‌گیرد. در گونه ایوان‌دار، در جبهه اصلی حیاط، ایوان ستون‌داری مستقر است. در مجموع هر یک از این قالبها، قابلیت‌های متفاوتی پیش رو گذاشته و در موقعیت های مختلف پاسخگوی نیازهای ساکنین می‌باشند.</div> <pre aria-label="Translated text: Typology of historical houses in Isfahan, from the Safavid era to the late Qajar period" data-placeholder="Translation" data-ved="2ahUKEwjcs5vA9baOAxXPSfEDHa5LErMQ3ewLegQICRAW" dir="ltr" id="tw-target-text" style="text-align: justify;"> In contemporary times, the neglect of past architectural methods and their identity has impacted the quality of modern housing. However, understanding and studying the structure of historical houses can serve as a bridge linking traditional architecture with today’s residential design. Iranian historical houses were always constructed in harmony with their geographical context and in response to diverse cultural and livelihood needs. Among these, the historical houses of Isfahan stood out as some of the most prominent examples, warranting deeper analysis. This study aimed to identify and analyze the construction patterns of houses in the city of Isfahan through a typological approach. The research focused on 33 Muslim-inhabited houses located in Isfahan's historical fabric, spanning from the Safavid era to the late Qajar period. The methodology was qualitative and based on typological classification. The findings revealed that the historical houses of Isfahan could be categorized into three primary types based on the main spatial element located on the central courtyard’s main façade: Shekam-Darideh (cross-shaped plan), Talardār (with a central hall), and Iwandār (with a portico). Each of these types reflected distinct physical structures and spatial-constructional systems associated with specific lifestyles. In the Shekam-Darideh type, a cruciform space was located along the courtyard’s central axis, influencing the courtyard's overall appearance. The Talardār type featured a rectangular hall with a flat roof, placed on the main axis of the courtyard. In the Iwandār type, a columned portico dominated the main façade, typically flanked by adjacent rooms such as traditional three-door or two-door rooms. The Iwandār type was structurally simpler, incorporating three spatial categories: open, semi-open, and closed. Each typology offered unique capabilities to meet residents' needs under various conditions. </pre> گونه‌شناسی, خانه‌های تاریخی اصفهان, گونه شکم‌دریده, گونه تالاردار, گونه ایوان‌دار Typology, Historical houses of Isfahan, Shekam-Darideh type, Iwandār type, Talardār type 0 0 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-793-3&slc_lang=fa&sid=1 Samira Salehi سمیرا صالحی samira.salehi2018@yahoo.com 1800319475328460010544 1800319475328460010544 No Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran. دانشکده فنی و مهندسی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. Mohsen Dehghani Tafti محسن دهقانی تفتی tafti@iust.ac.ir 1800319475328460010546 1800319475328460010546 Yes Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. Gholamhossein Memarian غلامحسین معماریان memarian@iust.ac.ir 1800319475328460010545 1800319475328460010545 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.