fa بررسی مولفه‌های کالبدی و غیرکالبدی مؤثر بر حس تعلق به مکان (قیاس تطبیقی بین خانه‌های مستقل و آپارتمانی میان مرتبه در شهرک محلاتی واقع در منطقه یک شهر تهران) مطالعات موضوعی در معماری و شهرسازی اسلامی (مانند ايده های فضائی- هندسی، نمادها، آرايه ها، احجام و غیره) Subject- oriented researches in Islamic architecture and urbanism, eg. Spatial-geometrical ideas, symbols and ornaments پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA">یکی از مهم‌ترین ابعاد ارتباط انسان و مکان، حس تعلق به مکان است؛ این حس هنگامی شکل می‌گیرد که فرد در تعامل با محیط معنا و دلبستگی نسبت به آن پیدا کند. پژوهش حاضر در پی پاسخ به دو سؤال است: کدام مولفه‌های کالبدی و غیرکالبدی در ایجاد حس تعلق به مکان در خانه‌های آپارتمانی و مستقل مؤثرند؟ میزان حس تعلق در این دو گونه مسکونی چگونه و توسط کدام شاخص‌ها قابل مقایسه است؟ کدام یک از عوامل کالبدی و غیرکالبدی در هر دو الگوی مسکن نقش پررنگ‌تری دارند؟. برای پاسخ به این سؤالات، پس از مرور ادبیات نظری، نُه شاخص کلیدی شناسایی شد که طی کاوش میدانی در شهرک مسکونی شهید محلاتی تهران معتبرترین چالش‌ها شمرده شدند؛ این عوامل شامل شاخص های کالبدی (فرم و ابعاد عناصر، دسترسی و چینش فضا، مصالح و تزئینات، حریم مندی) </span><span lang="FA">و </span><span lang="AR-SA">شاخص های غیرکالبدی (معانی و نمادها، فعالیت و آسایش، تعاملات اجتماعی، ویژگی‌های فردی، خاطرات و تجارب) بودند. روش تحقیق در پژوهش حاضر، پیمایشی است و داده‌ها از </span><span lang="FA">۲۷۶</span><span lang="AR-SA"> پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و حجم نمونه مطابق فرمول کوکران تعیین شد و تحلیل آماری با استفاده از</span><span lang="FA"> نرم افزار</span> <span dir="LTR">SPSS</span> <span lang="AR-SA">و آزمون‌های</span><span dir="LTR">t</span> <span lang="AR-SA">مستقل، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره انجام گرفت. نتایج نشان داد در خانه‌های مستقل، شاخص های کالبدی همچون فرم و ابعاد عناصر و حریم‌مندی بیشترین اثرگذاری را دارند؛ چرا که تناسبات هندسی و سلسله‌مراتب ورودی و حریم‌بندی بصری میان فضاهای داخلی، انعطاف و آرامش را تضمین می‌کند.در مقابل، در خانه‌های آپارتمانی چیدمان و دسترسی فضاها و کیفیت مصالح نقش پررنگ‌تری داشتند که به دلیل سادگی و خوانایی روابط فضایی و استفاده از مصالح مدرن، حس تعلق را تقویت می‌کند. در حوزه شاخص های غیرکالبدی، فعالیت و آسایش و نیز خاطرات و تجارب در خانه‌های مستقل بیشترین تأثیر را داشته‌اند؛ در حالی که در خانه‌های آپارتمانی تعاملات اجتماعی به‌عنوان عامل اصلی مطرح بوده است. دو عامل معانی و نمادها و ویژگی‌های فردی نیز در هر دو الگوی مسکن تأثیر مشابهی نشان دادند. در مجموع، یافته‌ها حاکی از آن است که حس تعلق در خانه‌های مستقل بیشتر بر پایه تناسبات و سلسله مراتب فضایی و پیوندهای خاطره‌ای شکل می‌گیرد، اما در آپارتمان‌ها کیفیت ساخت و تعاملات اجتماعی میان ساکنان نقش تعیین‌کننده‌تری دارند.</span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:normal">One of the most important dimensions of the human&ndash;place relationship is the sense of place attachment, which develops when an individual interacts with an environment and forms meaning and emotional bonds toward it. This study addresses two questions: Which physical and non-physical components influence place attachment in apartment and detached houses? How does the level of attachment compare between these two housing types and by which indicators can they be contrasted? Which components play a more prominent role in each housing pattern?</span><br> <span style="line-height:normal">Following a literature review, nine key indicators were identified and, through field investigation in the Shahid Mahallati Residential Town (District 1, Tehran), were regarded as the most pertinent challenges in the study area. The physical indicators comprised: form and dimensions of elements, spatial configuration and access, materials and finishes, and spatial privacy; the non-physical indicators comprised: meanings and symbols, activity and comfort, social interactions, individual characteristics, and memories and experiences.</span><br> <span style="line-height:normal">The research adopts a survey design. Data were collected via 276 researcher-designed questionnaires; the sample size was determined using Cochran&rsquo;s formula. Statistical analyses were performed in SPSS using independent-samples t tests, Pearson correlation, and multivariate regression.</span><br> <span style="line-height:normal">Findings indicate that in detached houses, physical indicators<span dir="RTL" lang="FA">-</span>particularly form and dimensions of elements and spatial privacy<span dir="RTL" lang="FA">-</span>exert the greatest influence on place attachment, as geometric proportions and hierarchical entry and visual separation between interior spaces ensure flexibility and tranquility. In contrast, in apartment buildings, spatial configuration and access together with quality of materials and finishes play a more prominent role; the simplicity and legibility of internal spatial relationships and the use of modern, high-quality materials reinforce attachment. Regarding non-physical indicators, activity and comfort and memories and experiences are most influential in detached houses, whereas social interactions emerge as the primary factor in apartment living. The indicators meanings and symbols and individual characteristics showed similar effects across both housing types. Overall, results suggest that place attachment in detached houses is more strongly rooted in spatial proportions, hierarchical organization, and mnemonic ties, while in apartments it is more contingent on construction quality and social interaction among residents.</span></span></span></div> حس تعلق به مکان, شاخص‌های کالبدی و غیرکالبدی, خانه‌های مستقل, خانه های آپارتمانی, مجتمع‌ مسکونی. place attachment, physical and non-physical indicators, detached houses, apartments, residential complex. 0 0 http://jria.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2151-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Sanat فاطمه صنعت f.sanat97@gmail.com 1800319475328460010554 1800319475328460010554 Yes Department of Architecture, Qom University, Qom, Iran. گروه معماری، دانشگاه قم، قم، ایران. Mohammadmannan Raeesi محمدمنان رئیسی M.raeesi@qom.ac.ir 1800319475328460010555 1800319475328460010555 No Department of Architecture, Qom University, Qom, Iran. گروه معماری، دانشگاه قم، قم، ایران. Hamed Hayati حامد حیاتی Hamedhayaty@yahoo.com 1800319475328460010556 1800319475328460010556 No Department of Architecture, Qom University, Qom, Iran. گروه معماری، دانشگاه قم، قم، ایران.